Antikolinerjik ilaç yükü ve polifarmasinin huzurevinde kalan demans hastalarında davranışsal semptomlar üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER ATAKAN SOĞUR
Danışman: Güneş EKEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Demans, dünya çapında giderek daha fazla görülen, bakım veren yükünü arttıran ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyen bir hastalıktır. İlerleyen yaşla birlikte komorbiditelerin artmasıyla reçetelenen ilaç sayıları artmaktadır. Çoklu ilaç kullanımı anlamına gelen polifarmasi 65 yaş ve üzeri hastalarda önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Polifarmasi, ilaç-ilaç etkileşimlerine neden olması, tedavi uyumunu ve hastalık yönetimini olumsuz etkilemesi dolayısıyla dikkat edilmesi gereken bir durumdur. Geriatrik hastalarda sık kullanılan ilaç gruplarından biri de antikolinerjik etkiye sahip olanlardır. Bu ilaçların santral ve periferik birçok yan etkisi bulunmaktadır. Antikolinerjik etkiye sahip ilaçların vücutta oluşturduğu antikolinerjik ilaç yükünü ölçen birçok skala geliştirilmiştir. Çalışmamızda antikolinerjik ilaç yükü ve polifarmasinin, huzurevinde kalan demans hastalarında davranışsal semptomlar üzerine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız tek merkezli, retrospektif ve uzmanlık tezi çalışması olarak planlanmış olup Kasım 2019-Mayıs 2022 tarihleri arasında, Ankara Şehir Hastanesi yetişkin evde sağlık birimine başvuran ve evde sağlık biriminde görevli geriatri kliniği hekimleri adına kayıt açılmış 65 yaş ve üstü huzurevi hastalarının verilerinin incelenmesiyle yapıldı. Veriler, hastaların ilk muayene bulgularına göre hastane kayıtlarından ve hasta dosyalarından analiz edildi. Akut dekompanse tıbbi durum veya olay geçirmekte olanlar, alkol kötüye kullanımı olanlar, 65 yaş altında olanlar ve verilerine ulaşılamayanlar çalışmaya dahil edilmedi. Antikolinerjik ilaç yükü, (http://anticholinergicscales.es/) isimli sitedeki antikolinerjik yük skalalarının tümü kullanılarak ücretsiz olarak hesaplandı. Hiçbir hastanın ismi ve kişisel bilgileri belirtilmeden sadece kullanılan ilaçların isimleri girilerek hesaplamalar yapıldı. Araştırma verilerinin istatistiksel analizi için IBM SPSS Statistics 26 (IBM SPSS) bilgisayar paket programı kullanıldı. Bulgular: Çalışmamıza, 65 yaş ve üzerinde, huzurevinde kalan ve DSM-5 kriterlerine göre demans tanısı almış 202 kişi dahil edildi. Bu hastaların ortanca yaşı 84(65-102) olup 66'sı (%32,6) erkek, 136'sı (%67,4) kadındı. Nöropsikiyatrik envanter ile ölçülen davranışsal semptomların şiddeti (NPE şiddet) ile ACB, ARS, Chew, ADS, AAS, ALS, CrAS, Duran ve DBI ölçekleri arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki (p<0,001) saptandı. NPE ile ölçülen davranışsal semptomların yarattığı sıkıntı (NPE sıkıntı) ile ACB, ARS, Chew, ADS, AAS, CrAS, Duran ve DBI ölçekleri arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki (p<0,001) saptandı. NPE sıkıntı ile ALS ölçeği arasında da pozitif ve anlamlı bir ilişki (p=0,007) saptandı. ACB, ARS, Chew, ADS, AAS, ALS, CrAS, Duran ve DBI ölçekleri ile NPE semptom sayısı arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki saptanmasına rağmen; ABC ölçeği ile NPE semptom sayısı arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı. NPE şiddet ve NPE sıkıntı ile NPE semptom sayısı arasında pozitif ve anlamlı ilişki (p<0,001) bulundu. Polifarmasi ile ACB, ARS, Chew, ADS, AAS, ALS, CrAS, Duran, DBI (p<0,001) ve ABC (p=0,001) ölçekleri arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki saptandı. Polifarmasi ile NPE şiddet ve NPE sıkıntı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki (p<0,001) tespit edildi. Polifarmasi NPE semptom sayısı arasında pozitif ve ile anlamlı bir ilişki (p<0,001) tespit edildi. CRP ile ACB, ARS, ADS, CrAS, Duran ve DBI ölçekleri arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki saptandı. Albümin ile ACB, AAS ve ABC ölçekleri arasında negatif ve anlamlı bir ilişki saptandı. Sonuç: Artmış antikolinerjik ilaç yükü ve polifarmasinin, huzurevinde kalan demans hastalarında davranışsal semptomlar üzerine olumsuz etkide bulunduğu sonucuna ulaşıldı. Antikolinerjik ilaç yükünün artmasıyla NPE'de yer alan semptomların sayısı, şiddeti ve bakım verene yarattığı sıkıntıda da anlamlı şekilde artış olduğu saptandı. Antikolinerjik ilaç yükü ölçeklerinin tamamının kullanılması yerine, daha az sayıda ölçekle istatistiksel olarak anlamlı tahminde bulunulabilecek alternatif hesaplama yöntemleri tespit edildi. Çalışmamızda NPE'de yer alan semptomların şiddetini belirlemede ACB, Chew ve Duran ölçeklerinin üçünün birlikte kullanımıyla hızlı ve güvenilir bir değerlendirme yapılabileceği sonucuna ulaşıldı. Araştırmamızın sonucunda polifarmasinin, NPE'de yer alan semptomların sayısını, şiddetini ve bakım verenin hissettiği sıkıntıyı anlamlı şekilde arttırdığı saptandı. Anahtar Kelimeler: Antikolinerjik İlaç Yükü, Davranışsal Semptomlar, Demans, Nöropsikiyatrik Envanter, Polifarmasi