Palyatif bakım hastalarının yakınlarına verilen watson insan bakım modeli temelli psikoeğitimin umutsuzluk, ölüm kaygısı ve bakım yüküne etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLGE DİLEK SOYASLAN
Danışman: Emine ÖKSÜZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Araştırma, palyatif bakım alan hastaların yakınlarına verilen Watson İnsan Bakım Modeli temelli psikoeğitimin umutsuzluk, ölüm kaygısı ve bakım yüküne etkisini belirleme amacı ile yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Randomize kontrollü olarak yapılan bu araştırma, Ankara'da bir eğitim ve araştırma hastanesinin palyatif bakım kliniğinde yatan hastaların yakınları ile Temmuz 2022-Mart 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya 33 deney, 33 kontrol grubu olmak üzere toplam 66 hasta yakını dahil edilmiştir. Araştırmada nicel veriler Tanıtıcı Özellikler Formu, Beck Umutsuzluk Ölçeği, Templer Ölüm Kaygısı Ölçeği ve Bakım Verenin Stres Ölçeği ile, nitel veriler ise Yapılandırılmış Görüşme Formu-1, Yapılandırılmış Görüşme Formu-2 kullanılarak toplanmıştır. Deney ve kontrol grubunda yer alan hasta yakınlarının ön test ölçümleri randomizasyon sonrasında gerçekleşmiştir. Ardından deney grubunda yer alan hasta yakınlarına sekiz hafta boyunca haftada bir gün 45-60 dakika süresince bireysel psikoeğitim verilmiştir. Bu psikoeğitim oturumları içerisinde (oturum 2,3,5,7,8) nitel veriler toplanmış bu maksatla Yapılandırılmış Görüşme Formu-1, Yapılandırılmış Görüşme Formu-2 ile ses kaydı kullanılmıştır. Yapılan içerik analizi ile temalar, alt temalar ve kodlar belirlenmiştir. Kontrol grubuna ise sekiz hafta boyunca hiçbir müdahalede bulunulmamıştır. Deney ve kontrol grubuna sekiz hafta sonra son test ölçümleri için aynı veri toplama araçları tekrar uygulanmıştır. Nicel verilerin istatistiksel analizi için, Wilcoxon işaretli sıralar testi, Mann Whitney U testi ve t testi kullanılmıştır. Nitel veriler için ise; Colaizzi'nin yedi adımdan oluşan fenomonolojik veri analiz aşamaları kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmanın nicel veri analizinde; Beck Umutsuzluk Ölçeği, Templer Ölüm Kaygısı Ölçeği, Bakım Verenin Stres Ölçeği açısından deney ve kontrol gruplarının ön test puanları arasında anlamlı farklılık olmadığı (p>0,05) tespit edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının Beck Umutsuzluk Ölçeği (Z=-6,76; p<0,05), Templer Ölüm Kaygısı Ölçeği (Z=-7,08; p<0,05) ve Bakım Verenin Stres Ölçeği (Z=-6,89; p<0,05) son test puan ortalamalarının anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Test sonuçlarına göre Watson İnsan Bakım Modeli temelli psikoeğitim verilen deney grubunun son test puanlarının, eğitim almayan kontrol grubunun son test puanlarına göre anlamlı düzeyde daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Deney grubu Beck Umutsuzluk Ölçeği, Templer Ölüm Kaygısı Ölçeği ve Bakım Verenin Stres Ölçeği ön test ve son test puanlarının karşılaştırılmasında anlamlı farklılık olduğu (p<0,05), Watson İnsan Bakım Modeli temelli psikoeğitimin umutsuzluk, ölüm kaygısı ve bakım veren yükü azaltmada etkili olduğu ve bu etki düzeyinin muazzam etki düzeyi ve çok büyük etki düzeyi arasında değiştiği belirlenmiştir. Araştırmanın nitel veri analizinde ise; Yapılandırılmış Görüşme Formu-1 kullanılarak yapılan görüşmelerin içerik analizinden iki tema ve beş alt tema belirlenmiştir. Bu temalar bakımın spiritüel yönü ve bakım yükü; alt temalar ise vicdan, umut, yaşam ve ölüm, sevmedir. Yapılandırılmış Görüşme Formu-2 kullanılarak yapılan görüşmelerin içerik analizinden ise bir tema, dört alt tema elde edilmiştir. Belirlenen tema kazanımlar; alt temalar ise güçlenme, rahatlama, önemli hissetme ve faydalı bulma şeklindedir. Sonuç: Araştırma sonuçlarına göre palyatif bakım alan hastaların yakınlarına verilen Watson İnsan Bakım Modeli temelli psikoeğitim programı umutsuzluk, ölüm kaygısı ve bakım yükünü azaltmada etkili bulunmuştur. Bu nedenle Watson İnsan Modeli temelli psikoeğitim programının palyatif bakım alan hastaların yakınlarına uygulanması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Palyatif bakım, Watson İnsan Bakım Modeli, psikoeğitim, bakım veren, psikiyatri hemşireliği.