Tıp 2 diyabetes mellitus hastalarının diyabetik ayak hakkındaki bilgi ve öz etkililiklerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ÜMRANİYE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP NUR ÇEVİK
Danışman: Emin PALA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmada amacımız, Tip 2 Diyabetes Mellitus hastalarının diyabetik ayak konusundaki bilgi ve öz etkililiklerini belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışma kesitsel anket çalışması olarak yapılmıştır. Ümraniye Eğitim Araştırma Hastanesine bağlı polikliniklere başvuran 18 yaş üstü Tip 2 Diyabetes Mellitus hastalığı tanısı olan 150 hasta dahil edilmiştir. Katılımcıların gönüllü onamları alındıktan sonra karşılıklı görüşülüp anketler uygulanmıştır. Hastalara sosyodemografik özellikleri ve hastalığa ilişkin çeşitli soruları içeren anketin yanında, Diyabetik Ayak Bakımı Özetkililik Ölçeği (DABÖÖ), Diyabetik Ayak Bilgi Ölçeği (DABÖ) ve Ayak Bakım Davranış Ölçeği (ABDÖ) de uygulanmıştır. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemlerle yorumlanmıştır. Bulgular: Çalışmamızda kullandığımız ölçekler arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki vardı (p<0.05). Hastalarımızdan erkeklerin DABÖ ve ABDÖ puanları, kadınlardan anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır (p<0.05). Hastalarımızdan evli ve bekar/dul/boşanmışların öğrenim durumları yönüyle sadece DABÖÖ puanları açısından anlamlı farklılık vardı (p:0.001). Hastalarımızın üniversite/lisans mezunu olanların DABÖÖ, DABÖ ve ABDÖ puanları diğer okullardan mezunu olanlardan anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0.05). Oral anti-diyabetik (OAD) + insülin tedavisi alanlarda DABÖ puanları, OAD tedavisi alanlardan anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır (p:0.017). Çalışmamıza dahil edilen hastalardan birinci derece yakınlarında diyabet hastalığı görülen hastaların görülmeyenlere göre DABÖÖ, DABÖ ve ABDÖ ölçek alt boyut puanları yüksek saptandı (p<0.05). Yine çalışmamıza dahil edilen hastalardan diyabet kontrolü için doktor kontrolüne gidenlerin ölçek puanları gitmeyenlere göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0.05). Beslenme eğitimi alanların DABÖ puanı, almayanlardan anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p:0.028). Hastalarımızdan egzersiz eğitimi alanların ABDÖ ve DABÖ puanları, almayanlardan anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0.05). Yine hastalarımızdan ilaç kullanma eğitimi alanların ABDÖ puanı, almayanlardan anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p:0.030) Tartışma: Çalışmamız diyabetli hastalara eğitim verilmesinin ve onları bilinçlendirme uygulamalarının ayak bakımı konusunda davranış düzeyini arttırabileceğini göstermek açısından önem arz etmektedir. Kullandığımız ölçekler ile elde ettiğimiz bilgilere göre diyabet hastalarına ayak bakımı bilgisinin tekrarlayan eğitimlerle verilmesi gerektiği ve hastaların ayak bakımlarına vakit ayırmaları soncunda diyabet öz bakım puanının arttığı, hastaların elde ettikleri bilgileri olumlu davranış değişikliğine çevirdiklerinde daha olumlu sonuçların görüleceği kanaatine varılmıştır. Diyabetik ayak gelişmesinde hastaların diyabet tedavisine uyumları kadar özellikle diyabetik ayak konusundaki bilgi, farkındalık, uyum, yaklaşım ve davranışları diyabetik ayak gelişmesini önlemek açısından fayda sağlayabilir. Çalışmamızda diyabet hastalarının öz bakımlarına vakit ayırmalarının diyabetik ayak komplikasyon gelişiminin önlenmesi açısından önemli olduğu görülmüştür. İlgilendikleri ölçüde yaşam kalitelerinin artacağı düşünülmektedir Aynı zamanda ölçekler kullanılarak konuyla ilgili yapılacak çalışmaların her birisi hastaların daha kaliteli yaşam sürmesine yardımcı olacaktır. Sonuç:Hastaların birinci derecede hizmet veren sağlık kuruluşlarına geldiklerinde ayak muayenelerinin dikkatli yapılmasının ve klinisyenin hastaların hikâyelerini ayrıntılı olarak aldıktan sonra gerekli bilgi düzeyini tazeleyen eğitimler vermelerinin hastaların özetkililik algısını daha da geliştireceği öngörülmektedir. Anahtar kelimeler: Diyabetes Mellitus, diyabetik ayak, Diyabetik Ayak Bakımı Özetkililik Ölçeği, Diyabetik Ayak Bilgi Ölçeği, Ayak Bakım Davranış Ölçeği.