Normoglisemik ve prediyabetik erişkinlerde yeme davranışı ile tip 2 diyabet risk düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ATATÜRK GÖĞÜS HASTALIKLARI VE GÖĞÜS CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE BEYZA ARSLAN İNCESU

Danışman: Meşide GÜNDÜZÖZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ÖZET Amaç: Bu çalışmanın amacı, birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran normoglisemik ve prediyabetik erişkinlerde yeme davranışları ile Tip 2 diyabet risk düzeyleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tasarımdaki bu çalışmaya, Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran 18- 65 yaş arası 105 prediyabetik ve 105 normoglisemik olmak üzere toplam 210 gönüllü dahil edilmiştir. Veriler; Sosyodemografik Bilgi Formu, Fin Diyabet Risk Anketi (FINDRISK) ve Üç Faktörlü Yeme Ölçeği (TFEQ-Tr21) kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmış, ayrıca katılımcıların açlık kan şekeri ve HbA1c düzeyleri değerlendirilmiştir. Bulgular: Prediyabet grubunun yaş, beden kitle indeksi (BKİ) ve FINDRISK skorları normoglisemik gruba göre anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Prediyabetik bireylerde duygusal yeme ve kontrolsüz yeme davranışları daha yüksek, bilişsel kısıtlama ise daha düşük bulunmuştur. FINDRISK risk kategorisi arttıkça kontrolsüz ve duygusal yeme skorlarının yükseldiği, bilişsel kısıtlamanın ise düştüğü görülmüştür. ROC analizinde, prediyabet varlığını öngörmede FINDRISK skorunun ve kontrolsüz yeme alt boyutunun klinik açıdan yol gösterici ayırt edici performansa sahip olduğu görülmüştür. Çoklu değişkenli lojistik regresyon analizinde; ileri yaş, düşük eğitim seviyesi, yüksek FINDRISK skoru ve artmış kontrolsüz yeme davranışının prediyabet gelişimi için bağımsız birer risk faktörü olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Kan şekeri dengesi bozulmaya başlayan bireylerde, duygusal ve kontrolsüz yeme gibi haz odaklı davranışların arttığı; yeme eylemi üzerindeki bilişsel kontrolün ise zayıfladığı görülmüştür. Birinci basamakta, non-invaziv anket tabanlı araçlarla (FINDRISK ve TFEQ-Tr21) diyabet ve yeme davranışı taramalarının yapılması; hastalık henüz belirginleşmeden risk altındaki bireylerin saptanmasını ve erken dönem yaşam tarzı yönlendirmeleriyle multidisipliner koruyucu hekimlik uygulamalarının hayata geçirilmesini kolaylaştıracaktır. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Prediyabetik Durum, Risk Değerlendirmesi, Tip 2 Diyabet, Yeme Davranışı