Obsesif kompulsif bozukluk otojen ve reaktif baskın tiplerinde üstbilişsel ve otomatik düşünceler farklılıklarının incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASUDE ZÜLAL ÇETİN
Danışman: Mehmet TEKDEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) kronik seyirli, belirgin işlev kayıplarına neden olan heterojen yapıda bir psikiyatrik bozukluktur. Heterojen doğasını gelişimi, klinik görünümü ve tedavi seçenekleri açısından homojenize edebilecek otojen ve reaktif obsesyon alt grupları önerilmiştir. Bildiğimiz kadarıyla literatürde bu alt gruplandırmayı OKB tanısı alan çocuk ve ergen yaş grubu için inceleyen klinik bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada otojen ve reaktif baskın obsesyonları olan OKB hastaları ile sağlıklı kontrollere yarı yapılandırılmış bir görüşme çizelgesiyle eş psikiyatrik rahatsızlığı olanlar dışlanacak ve bu grupların üstbilişler ile otomatik düşünceler alanındaki farklılıkları karşılaştırılacaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Polikliniği'ne başvuran, 12-18 yaş arasında OKB tanısı konulan klinik olarak eş rahatsızlığı olmayan, çalışmaya katılmayı kabul eden, uygunluk ölçütlerini karşılayan 66 çocuk ve ergen ile görüşme sırasında psikiyatrik rahatsızlığı olmayan, tipik gelişim gösteren 32 çocuk ve ergen dahil edilmiştir. Genel bilgiler araştırmacılar tarafından hazırlanmış olan sosyodemografik ve klinik veri formuyla hastadan ve ailesinden alınmıştır. Çalışmaya alınan tüm katılımcıların psikiyatrik muayenesi çalışmaya katılan çocuk psikiyatristi tarafından yapılmış, "Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi –Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli–DSM-5 Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-DSM-5-T)" adlı yarı yapılandırılmış görüşmenin tüm modülleri yapılmış, görüşme hem katılımcı hem ebeveyn ile gerçekleştirilmiştir ve eş rahatsızlığı olan katılımcılar çalışmaya dahil edilmemiştir. Bu çalışmada olgu grubunda yer alan katılımcılara yine görüşme-ci tarafından "Çocuklar için Yale-Brown Obsesif Kompulsif Ölçeği (ÇYBOKÖ) doldurulmuştur. Olgu grubu literatürle uyumlu olarak kirlilik/ bulaş, simetri, biriktirme/ saklama obsesyonlarına otojen baskın; saldırganlık, cinsel ve dini obsesyonlarına sahip olanlar reaktif baskın gruba dahil edilmiştir. Araştırmaya katılan tüm katılımcılara "Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu (ÜBOÇE)" ve "Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği (ÇODÖ)" doldurdulmuştur. Otojen baskın, reaktif baskın ve sağlıklı kontrol grupları sosyodemografik veriler, ÇYBOKÖ, ÜBOÇE ve ÇODÖ ölçek-lerinden aldıkları puanlar açısından karşılaştırılmışlardır. Bulgular: Gruplar arasında yaş, cinsiyet, eğitim durumu, ek bedensel hastalık açısın-dan farklılık bulunmamaktadır. Otojen baskın grupta 30 erkek 11 kadın, reaktif bas-kın grupta 11 erkek, 11 kadın, kontrol grubunda 19 erkek, 13 kadın cinsiyet mevcuttur. Otojen baskın grupta en sık gözlenen obsesyon saldırganlık, cinsel ve dini obsesyonlarken reaktif baskın grupta kirlenme/ bulaş obsesyonları olmuştur. Otojen baskın grupta en yaygın kompulsiyon zihinsel kompulsiyonları içine alan diğer kompulsiyonlarken, reaktif baskın gruptaysa kontrol etme ve onu takip eden yıkama temizleme kompulsiyonlarıdır. Alınan tedaviler açısından otojen ve reaktif baskın gruplar arasında anlamlı fark tespit edilemedi. Tüm ölçek puanları ÜBOÇE'de yer alan olumlu üst endişeler dışında OKB grubunda sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı yüksek bulunmuştur, olumlu üst endişeler açısından gruplar arası anlamlı fark görülmemiştir. Otojen ve reaktif baskın gruplar açısından ÜBOÇE alt ölçekleri açısın-dan anlamlı fark görülmemiştir.Yapılan korelasyon analizlerinde OKB grubunda obsesyon ve OKB şiddeti ile ÇODÖ ve ÜBOÇE arasında anlamlı ilişki gösterilmiştir. Kompulsiyon şiddeti ile ÜBOÇE arasında anlamlı zayıf korelasyon mevcuttur. Alt gruplar açısından korelasyon analizleri incelendiğinde otojen baskın grupta obsesyon ve OKB şiddeti ile ÇODÖ ve ÜBOÇE arasında, ÇODÖ ve ÜBOÇE arasında anlamlı ilişki görülmüştür. Reaktif baskın gruptaysa kompulsiyon şiddeti ile ÜBOÇE arasın-da anlamlı ilişki gözlemlenmiştir. Sonuç: Sonuç olarak otojen ve reaktif baskın grup ile sağlıklı kontroller arasında üstbilişler ve otomatik düşünceler açısından farklar tespit edilmiştir. Çocuk ve ergen yaş grubuna otojen ve reaktif baskın obsesyon alt tiplendirmesi yapılmıştır. Kişinin değerleri, ahlaki yargılarına yönelik daha rahatsız edici, suçluluk, utanç hissedilen, gizlenme eğiliminde olan, sıkı kontrol altına alma eğilimleri ve örtük kompulsiyonların eşlik ettiği otojen obsesyon baskın grupta fiziksel tehdit otomatik düşüncesi açısından reaktif gruba göre anlamlı yüksek olarak gözlemlenmiştir. OKB şiddeti ve obsesyon şiddetinin olumsuz otomatik düşünceler ve olumsuz üstbilişler arasında anlamlı ilişki mevcuttur. Otojen baskın grubun obsesyon ve OKB şiddetinin artmasıyla olumsuz otomatik düşünce ve üstbilişlerinin arttığını reaktif baskın gruptaysa kompulsiyon şiddetinin artmasıyla olumsuz üstbilişlerin arttığı gözlemlenmiştir. Bulduğumuz sonuçlarla OKB'de kullanılacak bu alt gruplandırmanın yararlı olabileceği düşünülmektedir. Alt tiplendirme ile psikopatolojinin gelişimi, eş rahatsızlık veya gelecekte ortaya çıkabilecek rahatsızlıkları öngörebilme, bulguları tanımlamak ve etkin tedavi seçeneklerinin kullanımı ile geliştirilmesi açısından önemli görünmektedir. Anahtar Kelimeler: Obsesif Kompulsif Bozukluk, Otojen Obsesyon, Reaktif Ob-sesyon, Otomatik düşünceler, Üstbilişler