Omurilik yaralanmalı hastalarda sağlık okuryazarlığı düzeyinin ve ilişkili faktörlerin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZİLAN SERTKAYA
Danışman: Engin KOYUNCU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Omurilik yaralanmalı hastalarda sağlık okuryazarlığı düzeyini tespit etmek, sağlık okuryazarlığının sosyodemografik ve klinik verilerle ilişkisini incelemek ve yaşam kalitesi, depresyon ve sağlık algısına etkisini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ankara Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde yatarak rehabilitasyon programına alınan; 15-65 yaş arası, olay süresi en az 1 ay olan 77 travmatik omurilik yaralanmalı hasta dahil edildi. Hastaların klinik ve demografik verileri kaydedildi. Avrupa Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Türkçe Uyarlaması (ASOY-TR) ile sağlık okuryazarlık düzeyi, Kısa Form-36 ile yaşam kalitesi, Beck Depresyon Envanteri ile depresif belirtilerin şiddeti ve Sağlık Algısı Ölçeği ile sağlık algısı kesitsel olarak değerlendirildi. Bulgular: Hastaların %32,5'inin yetersiz, %40,3'ünün sorunlu-sınırlı, %19,5'inin yeterli ve %7,8'inin ise mükemmel sağlık okuryazarlık düzeyinde olduğu tespit edildi. Hastaların %44,2'sinde orta-şiddetli depresyon bulguları saptandı. Sağlık okuryazarlığı düzeyleri; 16-45 yaş grubunda 45-65 yaş grubuna göre, eğitim düzeyi 9-12 yıl olan hastalarda 0-8 yıl olan hastalara göre, hastalık süresi ≤1 yıl olan hastalarda >1 yıl olan hastalara göre, geliri 1604-5000 TL olan hastalarda, <1604 TL olan hastalara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulundu. Sağlık okuryazarlık düzeyi mükemmel, yeterli ve sorunlu-sınırlı olan hastalarda, yetersiz olan hastalara göre; yaşam kalitesinin vitalite ve mental sağlık alt boyutları ile sağlık algısı düzeyi anlamlı olarak daha iyi, depresyon düzeyi ise anlamlı olarak daha düşük bulundu. Sağlık okuryazarlığı ile yaşam kalitesinin genel sağlık algısı, sosyal fonksiyon, vitalite ve mental sağlık alt boyutları arasında pozitif yönde bir ilişki bulundu. Ayrıca sağlık okuryazarlığı düzeyi ile Beck Depresyon Envanteri puanları arasında negatif, sağlık algısı arasında pozitif yönde bir ilişki olduğu saptandı. Sonuç: Omurilik yaralanmalı hastaların %72,8'inin sağlık okuryazarlık düzeyi yetersiz veya sorunlu-sınırlıdır. Sağlık okuryazarlık düzeyi yaşam kalitesini, sağlık algısını ve depresyon düzeyini etkilemektedir. Bu nedenlerle omurilik yaralanmalı bireylerin sağlık okuryazarlık düzeyinin değerlendirilmesi ve arttırılmasına yönelik çalışmaların yapılması yararlı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Omurilik yaralanması, rehabilitasyon, sağlık okuryazarlığı, yaşam kalitesi, depresyon, sağlık algısı