Aile hekimliği'ne başvuran bireylerde akılcı ilaç kullanımı açısından bilgi düzeyi ve davranışların değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HALUK VURAL
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmadaki amacımız toplumda Akılcı İlaç Kullanımı (AİK) konusundaki bilgi düzeyini değerlendirmeyi ve bunun cinsiyet, yaş, eğitim durumu, ekonomik durum, alkol/sigara kullanımı, AİK ile ilgili bilgi edinme kaynakları, kronik hastalık varlığı, düzenli ilaç kullanımı, alternatif tedavi yöntemleri kullanımı, hekime tedaviyi danışma gibi hususlarla birlikte ele alarak bu konuda farkındalık oluşturmayı amaçlamaktadır. Edineceğimiz sonuçların hastalara yaklaşımımızda yeni bir pencere sunmasını amaçlıyoruz. Gereç ve Yöntem: Çalışma tanımlayıcı ve kesitsel bir anket çalışması olarak 20/06/2025-20/08/2025 tarihleri arasında İstanbul Sağlık Bilimleri Üniversitesi Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine ayaktan başvuran 18 yaş ve üstü 222 katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak 19 soruluk sosyodemografik veri testi ve 21 soruluk Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği(AİKÖ), onam alındıktan sonra yüz yüze görüşme tekniği yoluyla uygulanmıştır. Ölçekten alınabilecek maksimum puan 42 olup, kestirim değeri 34'tür. 35 puan ve üzeri akılcı ilaç kullanımı bilgisine sahip olarak değerlendirilebilir veya ölçekten alınan puan arttıkça akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeyi artıyor olarak değerlendirilebilir. AİKÖ, Zeynep Demirtaş ve arkadaşları tarafından 2018 yılında yapılmış olup, ölçek kullanımı için e-posta yoluyla izin alınmıştır. Bulgular: Çalışmaya 18 yaş ve üzeri bireyler dâhil edilmiş olup katılımcıların yaş ortalaması 46,11±14,72 yıl (20–72) bulunmuştur. Katılımcıların %61,7'si kadın, %69,8'i evli olup, eğitim düzeyinde ise lisans mezunları %54,1 ile baskın grubu oluşturmuştur. Gelir düzeyi dağılımında katılımcıların %52,3'ünün geliri giderine eşit bulunmuştur. Katılımcıların yaklaşık üçte birinde kronik hastalık varlığı (%36) ve buna paralel şekilde düzenli ilaç kullanımı bildirilmiştir. Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği (AİKÖ) toplam puan ortalaması 37,01±4,20, medyan değeri 38 (25–75p: 34–40) olarak saptanmıştır. Cut-off değerine göre (≥35) katılımcıların %74,3'ü yeterli bilgi düzeyinde değerlendirilmiştir. Yaş, medeni durum, öğrenim durumu, çalışma durumu, sigara/alkol kullanımı, medya bilgi kaynaklarına göre, ilacı önerilenden kısa kullanmaya göre ve alternatif tıp yöntemi denemeye göre AİK toplam puanı arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Kronik hastalık varlığı, düzenli ilaç kullanımı, düzenli tıbbi kontrolünü yaptırmak, ilaçla ilgili danışılan kaynak, sağlık meslek gruplarına danışmak, takviye edici gıdaları kullanmadan önce hekime danışmak, kullandığı takviye edici gıdaları hekime bildirmek, cinsiyet ve gelir düzeyi anlamlı çıkmıştır (p<0,05). Regresyon analizinde kullandığı takviye edici gıdaları hekime bildirmenin, cinsiyet ve gelir düzeyinin bağımsız prediktör olarak anlamlı çıktığı saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışmada 18 yaş ve üzeri bireylerde akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeyi genel olarak yüksek bulunmuş ve katılımcıların yaklaşık dörtte üçü cut-off değerine göre yeterli düzeyde değerlendirilmiştir. AİK düzeyi; yaş, medeni durum ve çalışma durumu gibi bazı demografik değişkenlerden bağımsız görünürken, gelir düzeyi, kronik hastalık varlığı ve düzenli ilaç kullanımı gibi sağlıkla ilişkili/sosyoekonomik göstergelerle daha belirgin biçimde ilişkili bulunmuştur. Bulgular, akılcı ilaç kullanımını güçlendirmeye yönelik müdahalelerde yalnızca genel bilgilendirmeye değil; özellikle düşük sosyoekonomik gruplara yönelik hedefli eğitim, hasta–sağlık profesyoneli iletişimini artıran yaklaşımlar ve kronik hastalığı olan bireylerde ilaç kullanım danışmanlığının güçlendirilmesine öncelik verilmesi gerektiğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Kullanma