Atopik dermatit hastalarında kullanılan JAK inhibitörleri ve IL-4/13 inhibitörünün laboratuvar parametrelerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE AYSİMA ÇÜÇEN KAHRAMAN
Danışman: İlkin ZİNDANCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, orta-şiddetli atopik dermatit (AD) tanısı ile takip edilen ve interlökin-4/interlökin-13 (IL-4/IL-13) inhibitörü dupilumab veya Janus kinaz (JAK) inhibitörleri olan upadacitinib ya da abrocitinib tedavilerinden birini alan hastalarda tedavi süresince ortaya çıkan laboratuvar ve klinik parametrelerdeki değişikliklerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Tek merkezli, retrospektif olan çalışmamıza Haziran 2023-Haziran 2025 tarihleri arasında Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Deri ve Zührevi Hastalıklar Kliniği'ne başvuran ve upadacitinib (n=69), abrocitinib (n=25) veya dupilumab (n=65) tedavisi alan hastalar dahil edilmiştir. Klinik değerlendirmede Egzema Alan ve Şiddet İndeksi (Eczema Area and Severity Index, EASI) ve Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi (Dermatology Life Quality Index, DLQI) skorları; laboratuvar değerlendirmesinde hemogram parametreleri, karaciğer transaminazları, C-reaktif protein (CRP), kan üre azotu (BUN), kreatinin, hepatit belirteçleri, total immünoglobulin E (IgE) değerleri kullanılmıştır. 0, 1 ve 6. aylardaki ölçümler temel alınarak JAK inhibitörleri ile biyolojik ajan tedavileri karşılaştırılmış, ayrıca üç tedavi grubunun gruplar arası farklılıkları ve grup içi zamana bağlı değişimleri değerlendirilmiştir. İstatistiksel değerlendirmeler IBM SPSS Statistics for Windows yazılımı ile yapılmış ve p<0,05 istatistiksel anlamlılık düzeyi olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Tüm tedavi gruplarında EASI ve DLQI skorlarında anlamlı azalma saptandı (hepsi için p<0,001). EASI ve DLQI skorlarındaki 0–6 ay aralığındaki azalma JAK inhibitörleri grubunda dupilumab grubuna göre daha belirgindi (hepsi için p<0,001). Lökosit ve eozinofil değerlerinde 0-1 ay aralığındaki azalma JAK inhibitörleri grubunda dupilumab grubuna göre daha fazlaydı (lökosit için p=0,017, eozinofil için p=0,041). Trombosit düzeylerindeki azalma 0–1 ay aralığında abrocitinib grubunda daha belirgindi (p=0,002). Abrocitinib grubunda lenfosit düzeylerinde 0–1 ve 0–6 ay aralıklarında anlamlı artış saptandı (sırasıyla p=0,006 ve p=0,011). 0-1 ay ve 0-6 ay aralıklarında hemoglobin değerlerinin azalması ve AST değerinin artışı JAK inhibitörleri grubunda dupilumab grubuna göre daha belirgindi (hemoglobin için sırasıyla p=0,034 ve p=0,009, AST için sırasıyla p=0,048 ve p=0,001). CRP düzeylerinde 0–6 ay aralığında JAK inhibitörleri grubunda anlamlı azalma görüldü (p=0,010). Total IgE azalması dupilumab grubunda daha belirgindi (hepsi için p<0,001). Sonuç: Bu çalışmada JAK inhibitörleri ve dupilumab tedavilerinin hastalık şiddeti ve yaşam kalitesi üzerine olumlu etkileri olduğu görüldü. Farklı zaman aralıklarında tam kan, karaciğer enzimleri, kreatinin, CRP, total IgE değerlerinde anlamlı değişiklikler saptanmış olmakla birlikte bu değişikliklerin klinik karşılığı hasta özelinde değerlendirilmelidir ve laboratuvar parametreleri düzenli olarak izlenmelidir. JAK inhibitörleri ve biyolojik ajan olan dupilumab tedavilerinin laboratuvar parametreleri üzerindeki etkilerini karşılaştıran çalışma sayısının sınırlı olması nedeniyle çalışmamız literatüre katkı sağlaması açısından önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Abrocitinib, atopik dermatit, dupilumab, upadacitinib