Psikiyatrik hastalıklarda uyku ile ilişkili yeme bozukluğu ve gece yeme sendromunun incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DURAN LEK
Danışman: Sinan YETKİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Uyku ile ilişkili yeme bozukluğu, genellikle hızlı göz hareketlerinin olmadığı uyku evresinde görülen bir parasomni olarak tanımlanır ve uykudaki uyanıklıklar sırasında istemsiz bir şekilde ortaya çıkan tekrarlayıcı yemek yeme ya da içme atakları ile karakterizedir. Olguların çoğunda olay sırasında bilinç düzeyinde azalma vardır. Uyku ile ilişkili yeme bozukluğu varlığında ortaya çıkan temel sorunlar; garip ve uygunsuz hatta toksik özellikte gıda tüketimi, uyku ile ilişkili yaralanma, kilo artışı ve ek sağlık problemleridir. Gece yeme sendromu, ilk olarak 1955'te Stunkard tarafından tedaviye dirençli obezitesi olan hastalarda sabahları anoreksi, akșamları hiperfaji ve insomnia ile karakterize bir bozukluk olarak tanımlanmıştır. Gece yeme sendromu, yeme ve uyku sirkadiyen ritmlerinin birbirinden ayrılması, yeme biçiminde gecikme ile karakterize olup akşam hiperfajisi, gece uyanıp yemek yeme, sabah anoreksisi ve uyku bozukluğu gibi belirtilerle tanımlanmaktadır. Zamanla gece yeme sendromunun tanımında bazı değişiklikler olmuştur. Bu sendrom Diagnostik ve İstatistiksel Ruhsal Bozukluklar El Kitabı'nın beşinci baskısında "tanımlanmış diğer bir beslenme ya da yeme bozukluğu" tanısı altında değerlendirilmiştir. Psikiyatrik hastalıklarda uyku ile ilişkili yeme bozukluğu ve gece yeme sendromunun incelenmesi ile hangi hastalıklar ile komorbiditesinin daha sık olduğu tespit edilebilecek ve böylece çalışmamız gelecekteki çalışmalara yol gösterici olabilecektir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel desende planlanan çalışmamız, SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği ve Polikliniği'nde yapılmıştır. Çalışmaya katılmak gönüllülük esasına göre yapılmıştır. Çalışma için hazırlanan veri toplama formunda, hastaların sosyodemografik özellikleri, hastalığı ile ilişkili tıbbi öykülerini sorgulayan sorular, Gece Yeme Sendromu Ölçeği, Huzursuz Bacaklar Sendromu Ölçeği, Epworth ölçeği, Pittsburg Uyku Kalite İndeksi, Uykusuzluk Şiddeti İndeksi, Sabahçıl Akşamcıl Ölçeği, Hamilton Depresyon Ve Anksiyete Değerlendirme Ölçeği, Türkçe Duygusal Yeme Ölçeği bulunmaktadır. Anketler yüz yüze ve gerektiğinde telefon ile görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Uygulanan anketler belirlenen sürede beklenen sayıya ulaştığında SPSS programına girilerek uygun testler ile analiz edilmiştir.Verilerin analizi IBM SPSS Statistics programı kullanılarak yapılmıştır. p 29,9 olan hastalarda, <29,9 olanlara göre gece yeme sendromu olma oranı daha fazla bulundu (p<0,001).Medeni durumlar arasında gece yeme sendromu olma oranları bakımından fark saptandı (p<0,01). Farklılığın hangi medeni durumlar arasında olduğu incelendiğinde; dul olanlarda gece yeme sendromu olma oranı hem evli, hem de bekar olanlara göre daha düşük bulundu. Eğitim düzeyleri arasında gece yeme sendromu olma oranları bakımından fark bulunmadı. Çalışmayan hastalarla çalışan hastaların gece yeme sendromu olma oranları arasında fark bulunmadı. Sigara kullanmayan hastalarla kullanan hastaların gece yeme sendromu olma oranları arasında fark bulunmadı. Alkol kullanmayan hastalarla kullanan hastaların gece yeme sendromu olma oranları arasında fark bulunmadı.Psikiyatrik tanılar arasında gece yeme sendromu olma oranları bakımından anlamlı bir fark bulunmadı. Valproik asit kullanmayan hastalarla kullanan hastaların gece yeme sendromu olma oranları arasında fark saptandı. Valproik asit kullanan hastalarda gece yeme sendromu olma oranı daha fazla bulundu. Diğer ilaç kullanımlarında gece yeme sendromu olma oranları arasında anlamlı fark bulunmadı. Huzursuz bacaklar sendromu olmayan hastalarla olan hastaların gece yeme sendromu olma oranları arasında fark saptanmadı. Apne olmayan hastalarla olan hastaların gece yeme sendromu olma oranları arasında fark saptanmadı.Gece yeme sendromu olan hastaların %69,9'unda Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi'ne göre kötü uyku kalitesi olduğu, %16,9'unda uykusuzluk şiddeti indeksine göre şiddetli uykusuzluk olduğu, %16,9'unda Epworth Uykusuzluk Ölçeği'ne göre patolojik uykululuk olduğu saptandı. Sabahçıl-Akşamcıl Ölçeği puanlarına göre hastaların %43,7'sinin akşamcıl, %47'sinin ara tip, %9,6'sının sabahçıl tip olduğu belirlendi. Huzursuz Bacaklar Sendromu Değerlendirme Ölçeği puanlarına göre hastaların %90,4'ünde huzursuz bacaklar sendromu olmadığı belirlendi. Hamilton Anksiyete Ölçeği puanlarına göre hastaların %31,3'ünde hafif şiddette anksiyete, Hamilton Depresyon Ölçeği puanlarına göre hastaların %32,5'inde hafif depresyon olduğu belirlendi. Türkçe Duygusal Yeme Ölçeği'ne göre gece yeme sendromu olan hastalarda, %56,6'sının uyaran karşısında kontrol puanının pozitif, %65,1'inin kendini kontrol etme puanının pozitif, %34,9'unun olumsuz duygularla başa çıkabilme için yeme puanının pozitif, % 41'inin gerginlik anında yeme puanının pozitif, %43,4'ünün duygusal yeme toplam puanının pozitif olduğu saptandı. Sonuç: Psikiyatrik hastalıklarda uyku ile ilişkili yeme bozukluğu ve gece yeme sendromunun incelendiği çalışmamızda; gece yeme sendromunun psikiyatrik hastalıklardaki yaygınlığının yapılan çalışma sonuçlarına göre toplumdaki popülasyona oranla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Gece yeme sendromunun valproik asit kullanımı ile ilişkili olduğu, obezite olan insanlarda daha sıklıkla görüldüğü gözlemlenmiştir. Uyku ile ilişkili yeme bozukluğu olan üç hastadan birinde hastalık tablosunun ketiapin kullanımı sonrası başladığı gözlemlenmiştir ancak ketiapin ile ilişkisinin olup olmadığının tespit edilmesi için gereken vaka sayısına ulaşılamamıştır.