İlk 5 yaş çocuklarda abur cubur gıda tüketimi ve ailelerin tutumları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE AKEKİN
Danışman: Hülya PARILDAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Beslenme, bir çocuğun sağlıklı büyüme ve gelişmesi için en önemli faktörlerden biridir. Erken çocukluk dönemi, sağlıklı beslenme davranışının geliştiği ve beslenme sorunlarının en sık olduğu dönemdir. Abur cubur gıda olarak tanımlanan ambalajlanmış, besin gereksinimleri yönünden fakir, yüksek kalorili, istenmeyen miktarlarda tuz, yağ ve şeker içeren ve kolay ulaşılabilen hazır gıdaların bu dönemde çocuk beslenmesine eklenmesi önemli sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu çalışmada ilk 5 yaş çocuklarda abur cubur gıdalara başlanma zamanları, tüketim sıklıkları ve ailelerin konu ile ilgili tutumlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Materyal-Metod: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde yürütüldü. Çalışmanın evrenini, 2019 yılı Haziran-Kasım aylarında çocuk sağlığı ve izlem polikliniğine başvuran ebeveynler ve onların ilk 5 yaştaki çocukları oluşturdu. Anket çalışmasına katılmayı kabul eden 325 ebeveyn çalışmaya dahil edildi. Ebeveynlere beslenmeye ilişkin soruları kapsayan, araştırmacılar tarafından hazırlanmış bir anket uygulandı. Elde edilen veriler Student T, Mann-Whitney U, Anova veya Kruskal Wallis testleri kullanılarak, %95 güven aralığında, anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya alınan çocukların %52,3'ü kız, %47,7'si erkekti. Yaş ortanca değeri 30 ay saptandı. Annelerin yaş ortalaması 30,89±5,33, babaların yaş ortalaması 34,49±5,88 idi. Annelerin %56,6' sı, babaların %56,7'si lise ve üzeri eğitim düzeyine sahipti. Ailelerin %37,5'inin gelir düzeyi asgari ücret veya altındaydı. Çocuklara %78,5 gibi büyük bir oranda anneleri bakım vermekteydi. Çalışma kapsamındaki ebeveynlerin %80,6'sı çocuklarına abur cubur gıda verdiğini belirtti. Bu gıdalar tek tek sorgulandığında tüm çocukların %94,7 'sinin abur cubur gıdalarla beslendiği saptandı. Çocuklara en erken (ortanca=7 ay) hazır kutu yoğurt başlanmaktaydı. Birçok abur cubur gıdanın başlangıç zamanının 2 aya kadar düştüğü görüldü. Çocuğa abur cubur gıda başlarken ailelerin çoğunluğu etkilendikleri birden fazla neden tanımladı. Ebeveynlerin %46,7'si sağlık personelinden beslenme eğitimi aldığını söylerken, %47,4'ü beslenme eğitimi almadığını ifade etti. Çocukların iyi davranışlarına karşılık abur cubur gıdaları ödül olarak kullananların oranı %25,9'du. Eğitim düzeyi düşük ebeveyne sahip olan, gelir düzeyi düşük ailede yaşayan, kreş veya yuvaya giden, günlük ekran süresi 2 saatten fazla olan çocuklara abur cubur başlama oranı istatistiksel açıdan anlamlı olarak daha fazla saptandı (p<0,05). Asgari ücret ve altında geliri olan ailelerin çocuklarında iştahsızlık ve beslerken zorlama daha fazlaydı. Aileleri tarafından iştahsız olarak tanımlanan çocuklara anlamlı şekilde daha fazla abur cubur gıda verildiği görüldü. Sonuç: Çalışma sonuçlarına göre, çocukların erken dönemde ve yüksek oranda abur cubur tüketmesinde ailelerin eğitim düzeyi, gelir durumu gibi sosyodemografik özellikleri önemli rol oynamaktadır. Tüketim sıklığı yüksek olmasına rağmen ailelerin bir kısmının çocukların abur cubur gıdaları tüketmediğini belirtmesi, ebeveynlerin bu gıdaları yeterince tanımadıklarını düşündürmektedir. Erken çocukluk döneminde sağlıklı beslenme davranışı kazanma, çocukluk obezitesi ve erişkin dönemdeki hastalıklardan korunmayı sağlamada önemli olduğundan koruyucu hekimlikte tüm sağlık çalışanlarına büyük görevler düşmektedir. Tüm poliklinik ziyaretlerinde aileler çocuk beslenmesi hakkında bilgilendirilmeli, abur cubur gıdaların verilmemesi gerektiği ve bu gıdaların tüketimiyle ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçlar anlatılmalıdır. Anahtar kelimeler: abur cubur gıda, beslenme, erken çocukluk, koruyucu hekimlik