Emoticom test bataryasının Türkçe uyarlamasının faktör analizi, geçerliği ve güvenirliği
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GALİP KÜÇÜK
Danışman: Hüseyin GÜLEÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: EMOTICOM test bataryasının Türkçe konuşan populasyonun diline ve kültürüne uyarlanarak faktör analizinin, geçerliğinin, güvenirliğinin ve psikometrik özelliklerinin çalışılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız prospektif kohort tipinde bir ölçek standardizasyonu, geçerlik ve güvenirlik çalışması olup Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Etik Kurulundan onam alınmıştır. Kendisinde ve birinci derece yakınlarında psikopatoloji öyküsü, nörolojik hastalık veya kafa travması öyküsü, mental retardasyonu, düzenli alkol-madde veya sigara kullanımı olmayan Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin çalışanları ve öğrencileri arasından çalışmaya dahil olmak için gönüllü olmuş 100 katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcılar Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur formu, Sosyodemografik ve Klinik Veri Toplama Formu doldurarak uygun saat ve günde EMOTICOM bataryasının uygulaması için randevu oluşturulmuştur. Önceden belirlenmiş sessiz bir odada günün sat 09:00-12:00 saatleri arasında katılımcılara dokunmatik ekran özellikli bilgisayar ile EMOTICOM bataryası uygulanmıştır. Teste başlamadan önce katılımcılara Duygudurum profili ölçeği (POMS) verilmiştir. Karakter belirteci ölçen diğer testler için ikinci seans oluşturulmuş ve bu seansta özbildirim ölçeği olan Eysenck Kişilik Envanteri-Gözden Geçirilmiş/Kısaltılmış formu (EKA-GGK) katılımcı tarafından doldurulmuştur. Ardından çalışmacı tarafından Türkçe Yetişkin Okuma Testi (NART-TR) katılımcıya uygulanmıştır. 50 katılımcıya test uygulamasından 4-6 hafta sonra aynı yer ve saat aralığında test tekrar uygulaması yapılmıştır.. Bulgular:Bu çalışmada, sıcak bilişsel işlevleri değerlendiren EMOTICOM test bataryasının psikometrik özellikleri incelenmiş ve geçerliği ile güvenirliği değerlendirilmiştir. Çalışmaya 100 sağlıklı yetişkin katılmış olup, yaş ortalaması 29,3 (SD=7,79) olarak belirlenmiştir. Katılımcıların büyük çoğunluğu üniversite mezunu veya halen eğitimine devam etmektedir. EMOTICOM bataryasındaki 12 farklı görevden elde edilen toplam 55 birincil değişken analiz edilmiş, bu değişkenler için testlerin taban ve tavan etkileri, dağılım özellikleri ve faktör yapıları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Faktör analizi sonucunda 7 faktörlü bir yapı ortaya çıkarılmış ve toplam varyansın %63,58'ini açıkladığı belirlenmiştir. Bu bulgu, sıcak bilişsel süreçlerin farklı alt bileşenlere sahip olduğunu ve test bataryasının modüler bir yapı sunduğunu göstermektedir. Özellikle sosyal biliş, ödül-duyarlılık, motivasyonel süreçler ve risk alma mekanizmalarının farklı faktörler altında toplandığı belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca test-tekrar test güvenirliği değerlendirilmiş ve birincil değişkenlerin %22'sinin mükemmel, %35'inin iyi, %24'ünün orta düzeyde güvenirlik gösterdiği, geri kalan %19'un ise düşük güvenirlik sergilediği bulunmuştur. En yüksek güvenilirlik sosyal biliş görevlerinde elde edilirken, ödül ve motivasyon temelli görevlerde daha fazla bireysel varyasyon gözlemlenmiştir. Taban ve tavan etkileri açısından, değişkenlerin büyük çoğunluğunun ölçüm duyarlılığının yeterli olduğu, ancak bazı değişkenlerin tavan veya taban etkisi göstererek performans aralığını sınırladığı belirlenmiştir. Ayrıca, EMOTICOM test bataryasındaki 55 çıktı, toplam 6 farklı demografik veya psikometrik değişkenle (yaş, cinsiyet, eğitim süresi, nörotisizm puanı, duygudurum profili puanı ve IQ) korelasyon analizine tabi tutulmuş, ancak bu değişkenlerin büyük çoğunlukla EMOTICOM değişkenleri ile anlamlı bir ilişki göstermediği bulunmuştur. Yalnızca sınırlı sayıda çıktı ile düşük veya orta düzeyde korelasyonlar tespit edilmiştir. Örneğin, eğitim süresi ile öfke yüz ifadelerini tanıma doğruluğu arasında zayıf-orta düzeyde (r = 0.32, p < 0.01) pozitif bir ilişki, duygudurum profili ile yüz duygu tanıma afektif yanlılık puanı arasında zayıf düzeyde (r = -0.34, p < 0.01) negatif bir korelasyon gözlemlenmiştir. Ayrıca, nörotisizm puanı ile sosyal karar verme görevleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ancak zayıf düzeyde korelasyonlar tespit edilmiştir. Genel olarak, bireysel ve demografik değişkenlerin sıcak bilişsel süreçleri büyük ölçüde etkilemediği, ancak belirli değişkenlerin belirli bilişsel süreçlerle düşük-orta düzeyde ilişkili olabileceği görülmüştür. Sonuç: Çalışmamızda , EMOTICOM test bataryasının sağlıklı katılımcılardan oluşan bir örneklemden elde edilen verilerle test-tekrar test güvenilirliği , faktör analizi ve görevler arasındaki ilişkileri kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiştir. Genel olarak, çalışmamız EMOTICOM görevlerinin geniş çapta uygulanabilir olduğunu, yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve bireysel farklılıklar gibi demografik faktörlerden bağımsız olarak güvenilir ölçümler sunduğunu göstermektedir. Özellikle, Sosyal Biliş alanındaki görevler yüksek test-tekrar test güvenilirliği sergileyerek, bireylerin sosyal bilişsel süreçlerinin ölçülmesi için güçlü bir araç sunduğunu kanıtlamıştır. EMOTICOM bataryasındaki Zihin Kuramı ve Ahlaki Yargı görevleri, en yüksek güvenilirlik değerlerine sahip olup, bilişsel süreçlerin istikrarlı bir şekilde değerlendirilebileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, Duygu İşleme alanındaki görevler de büyük ölçüde kabul edilebilir düzeyde güvenilirlik sunmuş ve objektif ölçüm sağlamıştır. Bunun yanında, Motivasyon ve Ödül alanındaki güvenirlik düzeyi diğer iki alana göre nispeten düşük kalmıştır ki bu bulgular Britanya ve Danimarka uygulamalarının sonuçlarıyla uyumludur(33,102). Motivasyon ve Ödül alanındaki görevlerde diğer alanlara nispeten düşük bulunan düşük güvenilirlik değerleri, bireylerin görev sırasında stratejik değişiklikler yapabileceğini veya öğrenme etkisinin devreye girebileceğini düşündürmektedir. Bu bulgu, bu görevlerin gelecekteki araştırmalarda daha iyi optimize edilerek kullanılabileceğini göstermektedir. Çalışmamız, EMOTICOM bataryasının klinik ve deneysel çalışmalarda geniş bir kullanım alanına sahip olduğunu ve özellikle sosyal bilişsel süreçlerin ölçümünde güçlü bir araç sunduğunu ortaya koymaktadır. Gelecekte, EMOTICOM görevlerinin hasta gruplarındaki performansını incelemek ve müdahale çalışmalarındaki etkinliğini belirlemek için araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, gelecekteki araştırma tasarımlarını yönlendirmek ve hangi EMOTICOM görevlerinin belirli çalışma popülasyonlarına en uygun olabileceğini belirlemek için önemli bir referans noktası sağlamaktadır.