Çocukluk çağında uzun süreli sistemik kortikosteroid kullanımına bağlı hipotalamo-hipofizer-adrenal eksende baskılanma olan hastaların düzelme süresinin ve bu süreye etki eden faktörlerin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ÜMRANİYE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZGE PELİN AKBAY

Danışman: Heves KIRMIZIBEKMEZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş ve Amaç: İyatrojenik adrenal yetmezlik, kortikosteroid kullanımının ciddi, potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir yan etkisidir. Kortikosteroidlerin uzun süreli kullanımından sonra hipotalamo-hipofizer-adrenal (HHA) eksen baskılanması sık izlenmekte olup hastalar adrenal fonksiyonlar iyileşene kadar stres dönemlerinde glukokortikoid replasmanına ihtiyaç duyabilirler. Düzelme süresi hastadan hastaya çok değişmektedir. Güncel tedavi protokollerinin adrenal eksen üzerine etkisi ve bu düzelme sürecini etkileyen faktörleri araştırarak literatüre katkı sağlamayı hedeflemekteyiz. Gereç ve Yöntem: Aralık 2019- Aralık 2021 tarihleri arasında Ümraniye Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Kliniği'nde uzun süreli sistemik kortikosteroid kullanımı olan 41 hasta araştırmaya dahil edildi. Hastaların yaş, primer hastalık, kortikosteroid tedavisinin süresi ve kümülatif dozu aile anamnez formlarından, antropometrik ölçümleri, fizik muayene bulguları, büyüme hızı hasta dosyalarından kaydedildi. Başvuruda ve izlemde uygulanan düşük doz ACTH testi (bazal kortizol, ACTH ve 1 µg Synacthene® intravenöz uygulama sonrası 30. dk kortizol) sonuçları, izlemde eksenin düzelme süresi araştırıldı. Bulgular: Çalışmaya alınan uzun süre steroid kullanımı olan 41 hastanın yaşları 18 ay-18 yaş arasında, ortalama 12,5±4,5 yıl; hastalık tanı yaşları ortalama 10,9±4,9 yıl idi. Çalışmaya alınan hastalardan 23'ünde eksen baskılanması saptandı ve bu hastalardan 15'inde adrenal eksen düzeldi. Düzelme süresi 9 hafta ile 56 hafta arasında, ortalama 25,0±14,5 hafta olarak saptandı. Hastalarımızdan eksen baskılanması olan ve olmayanlar karşılaştırıldığında baskılanmayı etkileyen tek faktör toplam tedavi süresi olarak bulundu. Düzelme süresi 25 hafta altında ve üstünde olanlar karşılaştırıldığında bu süreye etkisi olabilecek değişken saptanmadı. Tartışma ve Sonuç: Çalışmamızın sonuçları kortikosteroid tedavisi kullanan hastaların adrenal yetmezlik riski altında olduğunu, tedavi süresinin uzun olmasının adrenal yetmezlik riskini artırdığını göstermektedir. HHA ekseninin baskılanmasının tespitinde bazal kortizol ve ACTH değil, uyarılmış kortizol ve delta kortizolün daha faydalı olduğu saptandı. Tedavi süresi dışındaki toplam doz, kademeli doz azaltma süresi, fizyolojik replasman dozu, yaş, cinsiyet, primer hastalık, antropometrik özellikler gibi değişkenlerin düzelme süresi üzerinde etkisi olmadığı, yani hangi hastada eksenin ne zaman düzeleceğine dair öngörüde bulunmaya katkısı olmayacağı saptandı. Anahtar Kelime: "kortikosteroid", "hipotalamo-hipofizer adrenal eksen'', "adrenal yetmezlik"