Adölesan gebeler için emzirme öz yeterlilik kuramına göre oluşturulan antenatal eğitim ile postpartum emzirme izlem danışmanlığının emzirme öz yeterlilik ve tutumlarına olan etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HATİCE NUR ÖZGEN
Danışman: Gülşah KÖK
Özet:Amaç: Bu araştırma, adölesan gebeler için emzirme öz yeterlilik kuramına göre oluşturulan anne sütü ve emzirmeye yönelik antenatal eğitim ile postpartum emzirme izlem danışmanlığının annelerin emzirme öz yeterliliği, bilgi ve tutumlarına olan etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu randomize kontrollü çalışma, 17 Mart–31 Ekim 2025 tarihleri arasında Şanlıurfa ilinin bir merkez ilçesinde bulunan aile sağlığı merkezlerinde yürütülmüştür. Örneklem 55 adölesan gebeden oluşmuştur (müdahale grubu: n = 28; kontrol grubu: n = 27). Müdahale grubuna, Emzirme Öz Yeterlilik Kuramı'na göre yapılandırılmış birebir antenatal emzirme eğitimi verilmiş ve doğuma kadar haftalık destekleyici kısa mesajlar gönderilmiş; postpartum dönemde ise birinci haftada ev ziyareti yapılmış ve 2.,3.,4.,5.,6. hafta dahil olacak şekilde toplam beş adet haftalık telefonla izlem danışmanlığı yapılmıştır. Kontrol grubuna herhangi bir müdahale uygulanmamıştır. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Anne Sütü ve Emzirmeye İlişkin Bilgi Değerlendirme Formu, Emzirme Tutumunu Değerlendirme Ölçeği, Antenatal ve Postnatal Emzirme Öz Yeterlilik Ölçeği Kısa Formu ve Postpartum İzlem Formu kullanılarak, antenatal dönem ile postpartum altıncı hafta dahil olacak şekilde toplanmıştır. Ayrıca müdahale grubuna memnuniyet değerlendirme formu uygulanmıştır. Tanımlayıcı istatistikler sürekli değişkenler için ortalama ± standart sapma, kategorik değişkenler için sayı ve yüzde olarak sunulmuştur. Veri dağılımına bağlı olarak parametrik ve non-parametrik testler kullanılmıştır. Grup ve zaman etkileri karışık desenli ANOVA ile analiz edilmiş, kategorik değişkenler ise ki-kare ve Fisher–Freeman–Halton testi ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Müdahale ve kontrol grupları sosyodemografik, obstetrik ve emzirmeye ilişkin özellikler ile ön testte bilgi, emzirme öz yeterliliği ve emzirme tutumu puanları açısından benzer bulunmuş, gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Postpartum dönemde müdahale grubundaki annelerin bebeklerini doğumdan sonraki ilk yarım saat içinde emzirmeye başlama oranı kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p 0,05). Sonuç: Emzirme Öz Yeterlilik Kuramı'na dayalı antenatal emzirme eğitimi ve postpartum izlem danışmanlığının, adölesan annelerde emzirmeye ilişkin bilgi düzeyini ve emzirme öz yeterliliğini artırmada etkili olduğu, ancak emzirme tutumları üzerindeki etkisinin sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda, Emzirme Öz Yeterlilik Kuramı temelli yapılandırılmış eğitim programlarının adölesan gebelere yönelik antenatal bakım hizmetleri kapsamında yaygınlaştırılması ve sağlık profesyonelleri tarafından sağlanan postpartum emzirme izlem danışmanlığı ile sürdürülmesi önerilmektedir.