İnternet oyunu oynama bozukluğu ve sosyal medya bağımlılığı olan ergenlerde online grup üyeliklerinin; psikopatoloji gelişimine, internalizasyon-eksternalizasyon problemlerine ve zorbalık rollerine etkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA DEMİRCİ
Danışman: Mehmet TEKDEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Bu çalışmanın temel amacı, İnternet Oyunu Oynama Bozukluğu (İOOB) ve/veya Sosyal Medya Bağımlılığı (SMB) tanısı almış ergen bireylerde online grup üyeliklerinin etkilerini incelemektir. Özellikle online grup üyeliğinin bu bireylerde psikopatoloji gelişimiyle ilişkili olup olmadığı, internalizasyon (anksiyete, depresyon) ve eksternalizasyon (davranım problemleri, dürtüsellik vb.) problemleriyle nasıl bir ilişki içinde olduğu, ayrıca siber zorbalık bağlamında zorbalık rolleri (zorba, mağdur, tanık) üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu kapsamda, online gruplarda geçirilen süre, iletişim yoğunluğu ve bireyin grup içindeki aktifliği gibi faktörler de psikososyal göstergelerle birlikte değerlendirilmiştir. Çalışma, dijital bağımlılıkların bireysel düzeyin ötesine geçen sosyal bileşenlerini anlamaya ve bu ilişkilerin gelişimsel süreçler üzerindeki etkilerini ortaya koymaya katkı sağlamayı hedeflemektedir. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışma, Ocak 2025 – Nisan 2025 tarihleri arasında Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniğine başvuran, İnternet Oyunu Oynama Bozukluğu (İOOB) ve/veya Sosyal Medya Bağımlılığı (SMB) tanısı almış 100 ergen ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş 50 sağlıklı kontrol grubunu kapsamaktadır. Tanı koyma sürecinde, çocuk/ergenlerin psikiyatrik değerlendirmesi DSM-5 tanı kriterleri doğrultusunda, Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi – Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (ÇDŞG-ŞY-T) kullanılarak yapılmıştır. İOOB tanısı için DSM-5-TR İOOB tanı kriterleri, SMB için ise kliniğe özgü ve literatüre uygun biçimde hazırlanmış tanı kriterleri esas alınmıştır. Veri toplama sürecinde ergenler tarafından; Sosyodemografik Veri Formu ve Klinik Araştırma Veri Formu (Ergen Formu), İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği – Kısa Form (İOOBÖ9-KF), Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (BSMÖ), Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri – II (YSZE-II), Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Yenilenmiş (ÇADÖ-Y) ölçekleri doldurulmuştur. Ebeveynler tarafından ise; Klinik Araştırma Veri Formu (Ebeveyn Formu), Çocukların Davranışlarını Değerlendirme Ölçeği (ÇDDÖ) ölçekleri yanıtlamıştır. Alt gruplar ÇADÖ-Y, YSZE-II ve ÇDDÖ skorları açısından karşılaştırılarak online grup etkileşiminin psikopatolojik göstergelerle ilişkisi incelenmiştir. BULGULAR: İOOB ve/veya SMB tanısı almış 12-18 yaş arası ergenlerin %92'sinin online gruplara üye olduğu, bu oranın kontrol grubunda %34 olduğu saptanmıştır. Bağımlılık grubundaki bireylerin online gruplarda daha fazla zaman geçirdiği, daha sık yazılı/sesli/görüntülü sohbetlere katıldığı, sosyal aidiyet hissini bu gruplarda daha çok geliştirdiği ve yüz yüze sosyal ortamlara kıyasla kendilerini daha rahat ifade ettikleri bulunmuştur. Psikopatolojik değerlendirmelerde, bağımlılık grubunun; internalizasyon (anksiyete, depresyon), eksternalizasyon (davranışsal problemler, öfke) problemleri ile zorbalık rollerinde (zorbalık yapma, zorbalığa uğrama, tanıklık etme) anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar aldığı gözlemlenmiştir. Online gruplarda daha aktif yer alan, günde >1 saat sohbet eden ya da moderatörlük yapan bireylerde bu semptomların daha şiddetli olduğu tespit edilmiştir. SONUÇ: Çalışmanın sonuçları, online grup üyeliklerinin bağımlılık grubundaki ergenlerde hem sosyal destek sağlayıcı hem de psikososyal risk faktörü oluşturabilecek bir etken olduğunu ortaya koymuştur. Grup üyeliğinin niteliği, geçirilen süre ve aktif katılım düzeyi, psikopatoloji belirtileriyle doğrudan ilişkili bulunmuştur. Bu bulgular, dijital bağımlılıkların yalnızca bireysel bir sorun olarak değil, online sosyal yapıların dinamikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Öte yandan, online grupların tümünün olumsuz etkiler barındırmadığı, bazı grupların prososyal özellikleriyle ergen gelişimini destekleyebildiği de vurgulanmalıdır. Bu nedenle hem klinik değerlendirmelerde hem de müdahale planlamalarında online grup yapıları, içerikleri ve etkileşim biçimlerinin dikkate alınması; güvenli internet kullanımı konusunda ergenlere ve ebeveynlere yönelik psikoeğitimlerin yaygınlaştırılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Ergenlik, İnternet Oyunu Oynama Bozukluğu, Sosyal Medya Bağımlılığı, Online Grup Üyeliği, Zorbalık Rolleri, İnternalizasyon – Eksternalizasyon Problemleri