Kemik mineral yoğunluğu ölçülmüş postmenopozal kadınlarda osteoporoz risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİHAL ZUHAL
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kadın sağlığı için postmenopozal dönem çok önemlidir. Bu dönemde hormonların değişmesine bağlı olarak osteoporoz riski de atış göstermektedir. Çalışmamızda hastanemize başvuran ve kemik mineral yoğunluğu ölçümü istenmiş postmenopozal kadınlarda osteoporoz sıklığını saptamayı ve kemik mineral yoğunluğunu etkileyen faktörleri incelemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız kesitsel analitik tipte bir çalışma olup 1 Temmuz 2022-1 Ekim 2022 tarihleri arasında Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde yürütüldü. Çalışmanın evrenini herhangi bir nedenle kemik mineral yoğunluğu ölçümü istenmiş, 50-80 yaş aralığındaki 214 postmenopozal kadın katılımcı oluşturdu. Yüz yüze görüşme tekniği ile anket formu uygulandı. Anket formunda sosyodemografik özellikler, sigara/alkol kullanımı, jinekolojik-obstetrik öykü, kronik hastalıklar, kendisinde ve birinci derece yakınlarında minör travma ile kırık öyküsü, steroid kullanım öyküsü, beslenme özellikleri, giyim tarzı, güneşlenme süresi ve egzersiz süresi ile ilgili sorular yer aldı. Ayrıca veri toplama formuna katılımcıların Dual X-ray Absorbsiyometri (DXA) tekniği ile ölçülen lomber vertebra ve femur boynu T skoru ve son altı ay içinde istenmiş serum 25-hidroksi D vitamini ve kalsiyum seviyesi ölçüm sonuçları kaydedildi. Osteoporoz ve osteopeni tanısı için lomber vertebra ve femur boynu T skoru ölçümleri göz önüne alındı. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 62,91±9,01 yıl (min:50 max:80 ortanca:62) olarak hesaplandı. Dual X-Ray absorbsiyometri (DXA) sonuçlarına bakıldığında vertebra T skoruna göre %13,55'inde (n=29) osteoporoz, %43,46'sında (n=93) osteopeni, %42,99'unda (n=92) normal kemik mineral yoğunluğu saptandı. Femur boynu T skoruna göre sınıflandırıldığında %7,01'inde (n=15) osteoporoz, %45,79'unda (n=98) osteopeni, %47,20'sinde (n=101) normal kemik mineral yoğunluğu saptandı. Femur ve vertabra T skoru ayrımı yapılmaksızın en düşük T skoruna göre bakıldığında ise %17,75'inde (n=38) osteoporoz, %52,33'ünde (n=112) osteopeni, %29,90'ında (n=64) normal kemik mineral yoğunluğu saptandı. Katılımcıların yaşı ve menopoz süresi daha yüksek olanlarda osteoporoz sıklığı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0,05). Eğitim düzeyi, beden kütle indeksi, menopoza girme yaşı ve serum kalsiyum seviyesi düşük olanlarda osteoporoz sıklığı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0,05). Minör travma ile kırık öyküsü olan katılımcılarda osteopeni ve osteoporoz sıklığı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p<0,05). Aktif sigara içmeyenlerde osteoporoz oranı daha düşük saptandı, sonuç istatistiksel olarak anlamlı idi (p<0,05). Sonuç: Osteoporoz pek çok faktörün etkilediği ve geri döndürülebilir bir hastalıktır. Risk altındaki bireyler belirlenmeli osteoporozun korkulan sonucu olan kırık ile karşılaşmadan önlem alınmalıdır. Birinci basamakta karşılaştığımız postmenopozal kadınlardan; ileri yaştakiler, beden kütle indeksi düşük olanlar, uzun süredir menopozda olanlar, erken yaşta menopoza girenler, minör travma ile kırık öyküsü olanlar, eğitim düzeyi düşük olanlar, sigara kullananlar veya düşük serum kalsiyum seviyesine sahip olanlar osteoporoz için risk altındadır. Bu risk faktörlerine sahip olanlar osteoporoz gelişmeden primer koruma ilkesi düşünülerek erken koruma programına alınmalıdır. Erken tanı amacıyla ikincil koruma ilkesi düşünülerek osteoporoz taraması için yönlendirilmelidir. Osteoporoz tanısı almış hastalar ise üçüncül koruma ilkesi düşünülerek kırıktan korunmalı, yaşam tarzı değişiklikleri ve düşmenin önlenmesi hakkında bilgilendirilmeli ve destek tedavileri değerlendirilmeli, farmakolojik tedaviler için yönlendirilmelidir.