Yüksek riskli gebelik kliniğinde takipli, gebeliğinde COVİD--19 hastalığı geçirmiş kadınlarla geçirmemiş kadınların geç postpartum depresyon sıklığının karşılaştırması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA TSAKIR
Danışman: Elif Gül YAPAR EYİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızda, postpartum depresyon risk faktörlerini belirleyerek, taramaların risk faktörlerine yönelik yapılması; riskli grupta ruh sağlığını korumaya yönelik önlemlerin alınması ve tedavilerin uygulanabilmesi hedeflendi. Aynı zamanda çalışmamızın gelecekte karşılaşılabilecek benzer durumlar için yol gösterici olması amaçlandı. Çalışmamızın amacı; 1) COVID-19 pandemisi sırasında postpartum kadınlarda depresyon sıklığını değerlendirmek 2) COVID-19 hastalığı geçirmiş olmanın postpartum depresyona etkisini değerlendirmek 3) Postpartum depresyon risk faktörlerini belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışma Türkiye Cumhuriyeti başkenti Ankara'da, COVID-19 pandemi sevk hastanesi, üçüncü basamak bir merkez olan 'Ankara Şehir Hastanesi' yüksek riskli gebelik kliniğinde yürütüldü. Çalışmamız kesitsel tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Anket çalışması olarak planlanmıştır. Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi 2 No'lu Klinik Araştırmalar Etik Kurul Başkanlığı'ndan 16.12.2020 tarihinde E2-20-84 karar nolu onay alındıktan sonra başlanmıştır. Anket 01.01.2021- 01.03.2021 tarihleri arasında polikliniğe başvuran postpartum kadınlara uygulandı. Çalışmaya katılımda gönüllülük esas alındı. Hastalardan yazılı ve sözlü onam alındıktan sonra veriler toplandı. Katılımcılara tek araştırmacı Dr. Büşra Tsakir tarafından anket formları dağıtıldı ve kendilerinin okuyup doldurmaları istendi. Katılımcılara önce çalışmamız için hazırladığımız 31 soruluk anket formu ardından 'Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği' (EPDS) soruları uygulandı. Formlar dağıtıldıktan 30 dk sonra geri toplandı. Anket çalışmaları 2 ay içinde tamamlandı. Çalışmaya %80 power ve 0.05 yanılma düzeyinde, her grupta 105 kişi olmak üzere toplam 210 postpartum kadın alınması gerektiği hesaplandı. Çalışmaya Ankara Şehir Hastanesi perinatoloji kliniğinde doğum yapmış olan, postpartum 6. haftasını doldurmuş ve ilk 6 ay içindeki kadınlar alındı. Postpartum ilk 6 hafta içindeki kadınlar, okuma yazma bilmeyen, antenatal depresyon tanısı olan, değerlendirme sırasında psikiyatrik hastalığı mevcut olan ve/veya psikiyatrik ilaç kullanan kadınlar çalışma dışı bırakıldı. Değerlendirmelerde IBM SPSS Statistics 20 programı kullanıldı. Bulgular: Çalışmaya 216 kadın alındı. Kadınların yarısı gebeliğinde COVİD-19 hastalığı geçirmişti. COVID-19 hastalığı geçiren gebelerin %43,4'ü hastalığı asemptomatik atlatmış olup, %35,8'i hafif şikayetlerle hastanede yatmıştı, %33,4'ü hastalık için ilaç kullanmıştı. Kadınların %56,5'inde baş ağrısı, %53,8'sinde tat kaybı, %52,8'inde koku kaybı, %51,9'unda kas ağrısı, %47'sinde öksürük, %41,7'sinde bel ağrısı, %36,1'inde ateş, %34,3'ünde boğaz ağrısı, %29,7'unda nefes alamama, %22,2'sinde bulantı/kusma/ishal görüldü. Kadınların EPDS puanları ortalama 7.50±6.04 olup, COVID-19 hastalığı geçiren kadınların ortalama puanı 8.39±6.30, geçirmeyen kadınların ortalama puanı 6.62±5.65 bulundu, EPDS puanları arasında fark saptandı (p 0.05). COVİD-19 tedbirleri sorgulandığında kadınların %97,7'si gebeliği süresince ellerini daima sabunla yıkamış, %22,7'si daima evde maske takmış, %55,6'sı daima ortak eşya kullanmaktan kaçınmış, %21,3'ü daima ev halkıyla odasını ayırmış, %6,0'sı evini ayırmış olarak bulundu. Gebelikte evde kalma süresi sorgulandığında gebelerin %47,2'si 'dışarıya hiç çıkmadım' diye belirtti. Postpartum depresyonu olan kadınlarla, olmayan kadınların COVİD-19 tedbirleri açısndan fark bulunmadı (p>0.05). Postpartum depresyonu olan kadınların, gebeliğinde evde kalma süresi daha kısa saptandı (p 0.05). COVID-19 hastalığı geçiren kadınların aile bireylerinde COVID-19 hastalığı geçirme öyküsü daha fazlaydı (p<0.001). Postpartum depresyon risk faktörlerinden anlamlı bulunan bağımsız değişkenlerle oluşturulan multivariate logistik model sonucunda; COVID-19 hastalığı geçirmenin postpartum depresyon sıklığını 2.101 kat artırdığı (p<0.05), eş ile iletişim şeklinin çok iyi olmamasının postpartum depresyon sıklığını 1.998 kat artırdığı (p<0.01), ailede depresyon öyküsü olmasının postpartum depresyon sıklığını 2.471 kat artırdığı (p<0.05), çocuk bakımında yardımsız kalmanın postpartum depresyon sıklığını 2.381 kat artırdığı (p<0.05) saptandı. Sonuç: COVID-19 pandemisi sonrasında, öncesine göre postpartum kadınlarda EPDS depresyon puanları artmıştır. COVID-19 hastalığı geçirmek postpartum depresyon sıklığını 2,1 kat artırmaktadır. Eş ile iletişimin kötü olan, çocuk bakımında yardım alamayan ve ailede depresyon öyküsü olan kadınlar postpartum depresyon açısından en yüksek riskli grubu oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Postpartum depresyon, COVID-19 hastalığı, Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği