Jinekolojik kanserlerin farkındalığı ve sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişki
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAĞCILAR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞENUR ÖZGEN
Danışman: Murat ALTUNTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, 20-65 yaş arası evli kadınlarda jinekolojik kanserler ile ilgili farkındalık düzeyinin artmasında sağlık okuryazarlığının etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Gözlemsel ve kesitsel nitelikteki bu çalışmaya, Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Bağcılar Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Aile Hekimliği kliniğine bağlı Esenler Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'nde kayıtlı 20-65 yaş arası, medeni hali evli olan ve en az ilköğretim mezunu olan 285 kadın dahil edilmiştir. Çalışmada, katılımcıların jinekolojik kanserlerin farkındalığı düzeylerini ölçmek için ve sağlık okuryazarlığı düzeylerini ölçmek için "Sosyodemografik Veri Formu", "Jinekolojik Kanser Farkındalığı Ölçeği (JKFÖ)'' ve "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOYÖ)" kullanılmıştır. Veriler Python yazılım programı; SciPy (istatistiksel testler için), Statsmodels (istatistiksel modelleme ve post-hoc analizler için), ve Scikit-Posthocs (Dunn testi ve diğer post-hoc analizler için) kütüphaneleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 20-65 yaş arası 285 kadın katılmış olup, katılımcıların yaş ortalaması 40 (ortanca: 38, SS: 11,3) olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların %35,09'u ilkokul/ortaokul mezunu olup, bu grup en yüksek orana sahiptir. Jinekolojik Kanser Farkındalığı Ölçeği (JKFÖ) toplam puan ortalaması 159,06 (SS: 16,44) olarak bulunmuş ve bu değer orta düzeyde jinekolojik kanser farkındalığına işaret etmektedir. Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOYÖ) toplam puan ortalaması ise 111,71 (SS: 11,39) olup, bu sonuç katılımcıların yüksek bir sağlık okuryazarlığına sahip olduğunu göstermektedir. Çalışmamıza katılan kadınların farkındalıklarının en yüksek olduğu alt boyutun ''Rutin Kontrol ve Ciddi Hastalık Algısı'' alt boyutu olduğu, farkındalıklarının en düşük olduğu alt boyutun ise ''Kanser Riskleri Farkındalığı'' alt boyutu olduğu ve sağlık okuryazarlıklarının en yüksek olduğu alt boyutun ''Bilgiye Erişim'' alt boyutu olduğu, sağlık okuryazarlıklarının en düşük olduğu alt boyutun ise ''Uygulama/Kullanma'' alt boyutu olduğu belirlenmiştir. JKFÖ toplam puanlarının, katılımcıların sigara kullanma durumu ve PAP-smear testi yaptırma durumlarına göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir (p 0,05). SOYÖ toplam puanlarının, katılımcıların sigara kullanma durumu ve KETEM hakkında bilgi sahibi olma durumlarına göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir (p 0,05). Çalışmamızda SOYÖ toplam puanı ile JKFÖ toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı, ancak zayıf bir pozitif ilişki bulunmuştur (r=0,16, p<0,01). Ölçek alt boyutlarının ilişkileri incelendiğinde, JKFÖ- Erken Tanı ve Bilgi Farkındalığı alt ölçeği ile SOYÖ- Bilgileri Anlama alt ölçeği arasında, JKFÖ- Kanserlerden Korunma Farkındalığı alt ölçeği ile birden fazla SOYÖ alt ölçeği (Bilgileri Anlama, Değer Biçme/Değerlendirme, Uygulama/Kullanma) arasında, ayrıca JKFÖ- Rutin Kontrol ve Ciddi Hastalık Algısı alt ölçeği ile SOYÖ- Bilgiye Erişim ve Değer Biçme/Değerlendirme alt ölçekleri arasında istatiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,05). Sonuç: Çalışmanın sonucunda, sağlık okuryazarlığı düzeyinin yüksek olmasının jinekolojik kanserin farkındalığını olumlu yönde etkilediği görülmüştür. JKFÖ ve SOYÖ puanları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bu bulgular, kadınların jinekolojik kanser farkındalığını artırmada sağlık okuryazarlığının önemli bir role sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Birinci basamak, Jinekolojik kanser farkındalığı, Sağlık Okuryazarlığı, Aile Hekimliği