Birinci basamak sağlık merkezine başvuran erişkin hastalarda obezite ile yaşam kalitesi ve yalnızlık düzeyi ilişkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA GÜLHANE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERAP ÇİNTİRİZ TİRYAKİ
Danışman: Yusuf Çetin DOĞANER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Dr. Serap ÇİNTİRİZ TİRYAKİ "Birinci Basamak Sağlık Merkezine Başvuran Erişkin Bireylerde Obezite ile Yaşam Kalitesi ve Yalnızlık Düzeyi Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi", Gülhane Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Tıpta Uzmanlık Tezi, Ankara, 2025. Amaç: Bu çalışmanın amacı, birinci basamak sağlık merkezine başvuran erişkin bireylerde obezite ile yaşam kalitesi ve yalnızlık düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir. Literatürde, obez bireylerin yaşam kalitesinin daha düşük ve yalnızlık düzeylerinin daha yüksek olduğuna dair bulgular mevcuttur. Çalışmamızda, obezitenin bireyin öznel iyi oluş hali ile ilişkisinin araştırılmasını amaçladık. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı kesitsel tipteki bu araştırma, 01 Kasım 2024 – 28 Şubat 2025 tarihleri arasında Ankara'da bir birinci basamak sağlık merkezine başvuran erişkin bireyler üzerinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, çalışmanın katılım koşullarını karşılayan ve anket formunu kendi isteğiyle yanıtlayan 393 katılımcı oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak, katılımcılara sosyodemografik özelliklerini sorgulayan sorular ile birlikte, EQ-5D-3L Yaşam Kalitesi Ölçeği, EQ Görsel Analog Skala (VAS) ve Yedi Maddeli UCLA-Kısa Form Yalnızlık Ölçeği uygulanmıştır. Ayrıca, beden kitle indeksi hesaplamak amacıyla kilo, boy ve bel çevresi ölçümleri alınmıştır. Elde edilen veriler, uygun istatistiksel analiz yöntemleri kullanılarak SPSS programında değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %29,34'ü obez, %40,31'i fazla kilolu, %29,34'ü normal kilolu, %1,02'si zayıf olarak sınıflandırılmış; ortalama Beden Kitle İndeksi (BKİ) 27,85 ± 5,21 kg/m² bulunmuştur. EQ-5D-3L indeks skoru ortalama 0,82 ± 0,17, VAS skoru 69,85 ± 19,23 ve UCLA-KF Yalnızlık Ölçeği puanı 10,93 ± 3,85'tir. Yaşam kalitesi ile yalnızlık düzeyi arasında negatif yönde anlamlı ilişki saptanmıştır (r=-0,297, p 0,05), BKİ kategorilerine göre yapılan analizde obez bireylerde yaşam kalitesi puanlarının daha düşük olduğu bulunmuştur (p=0,025). Ayrıca, VAS ile yaşam kalitesi arasında çok güçlü pozitif korelasyon (r=0,998, p<0,001) belirlenmiştir. İleri yaş grubunda yaşam kalitesi ve VAS skoru düşmüştür. Cinsiyet ve medeni duruma göre yalnızlıkta anlamlı fark yoktur; eğitim düzeyi arttıkça sağlık algısı olumlu yönde değişmiştir. Erkeklerde ve bekar bireylerde yaşam kalitesi puanları daha yüksektir. Kronik hastalığı olanlarda yaşam kalitesi ve VAS düşük, yalnızlık puanı yüksektir (p<0,05). Regresyon analizi sonucunda, VAS skoru ve yalnızlık puanının BKİ üzerindeki yordayıcı etkisinin anlamlı olmadığı belirlenmiştir Çoklu regresyon analizlerinde ; 18-30 yaşta olmak ve eğitim düzeyi BKİ üzerinde anlamlı belirleyicilerdir.. Bu bulgular doğrultusunda, obezitenin yalnızlık hissiyle anlamlı biçimde ilişkili olduğu ve bu durumun bireyin yaşam kalitesi üzerinde dolaylı etkiler oluşturabileceği anlaşılmaktadır. Sonuç: Çalışmamız, erişkinlerde obezite düzeyi arttıkça yalnızlık duygusunun daha sık eşlik edebildiğine işaret etmektedir. Buna karşılık, yaşam kalitesi ile Beden Kitle İndeksi (BKİ) arasında belirgin bir ilişki saptanmamıştır. Bu bulgular, birinci basamakta obezite yönetimine yalnızlık taramasının ve uygun psikososyal desteklerin bütüncül bir yaklaşımla dâhil edilmesini önermektedir. Anahtar Kelimeler: Obezite, yaşam kalitesi, yalnızlık, erişkin birey.