Alt ekstremite iskemi reperfüzyon hasarı oluşturulan ratlarda, atorvastatin ve hiperbarik oksijen tedavisinin kardiyak etkilerinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SULTAN ABDÜLHAMİD HAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERT BABAOĞLU
Danışman: Mehmet UZUN
Özet:Amaç: Akut ekstremite iskemisi, zamanında tedavi edilmediğinde ekstremite kaybı ve mortalitede belirgin artışa yol açan ve revaskülarizasyon sonrasında ciddi iskemi reperfüzyon (İ/R) hasarıyla komplike olabilen bir klinik tablodur. Reperfüzyon fazında ortaya çıkan oksidatif stres, inflamasyon ve hücresel hasar, lokal doku nekrozunun yanı sıra kalp dahil uzak organ disfonksiyonuna neden olabilmektedir. Statinlerin pleiotropik antiinflamatuvar ve antioksidan etkileri ile hiperbarik oksijen tedavisinin (HBOT) oksidatif stres yanıtını azaltıcı özellikleri, İ/R hasarına karşı potansiyel koruyucu ajanlar olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışma, alt ekstremite İ/R hasarı modeli oluşturulan ratlarda atorvastatin ve HBOT'un kardiyak doku üzerindeki olası protektif etkilerini araştırmayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada 30 adet erkek Sprague-Dawley rat kullanıldı. Ratlar her biri altı hayvandan oluşan İ/R, İ/R+Atorvastatin, İ/R+HBOT, İ/R+HBOT+Atorvastatin ve kontrol gruplarına ayrıldı. Alt ekstremite İ/R hasarı modeli, infrarenal seviyeden abdominal aortanın 60 dakika klemplenmesi ve ardından reperfüzyon sağlanmasıyla oluşturuldu. Atorvastatin uygulanan gruplara ilaç 30 mg/kg dozunda, İ/R hasarı sonrası 5 gün süreyle oral gavaj (o.g.) yöntemi ile uygulandı. Hiperbarik oksijen tedavisi gruplarına ise İ/R hasarı sonrası 5 gün boyunca günde iki kez 2,5 mutlak atmosfer (ATA) basınç altında 60 dakikalık hiperbarik oksijen tedavisi uygulandı. Kontrol grubuna İ/R modeli oluşturulmadan serum fizyolojik verildi. Tüm gruplardan deneyin 1. ve 6. günlerinde elektrokardiyografi (EKG) kayıtları alındı. Deneyin 6. gününde intrakardiyak kan örnekleri ve kalp dokuları alındı. Biyokimyasal analizlerde serum ve doku örneklerinde total oksidan seviye (TOS), total antioksidan seviye (TAS), oksidatif stres indeksi (OSİ), total tiyol , nativ tiyol, iskemi modifiye albümin (İMA), hipoksi indüklenebilir faktör-1 alfa (HIF-1α), interlökin-1beta (IL-1β), interlökin-6 (IL-6), interlökin-10 (IL-10), tümör nekrozis faktör-alfa (TNF-α), transforme edici büyüme faktörü beta-1 (TGF-β1), nükleer faktör E2 ilişkili faktör-2 (NRF-2), hem oksijenaz-1 (HO-1), paraoksonaz-1 (PON-1), arilesteraz (ARES), laktat ve high sensitive-troponin T (hs-troponin T) düzeyleri ölçüldü. Histopatolojik değerlendirmede miyokardiyal ödem, miyositoliz, fokal hemoraji ve polimorfonükleer lökosit (PMNL) infiltrasyonu incelendi. Bulgular: Alt ekstremite İ/R modeli kardiyak dokuda belirgin oksidatif stres, inflamasyon ve hücresel hasar oluşturmuştur. İ/R grubunda TOS, OSİ, HIF-1α, IL-1β, IL-6, IL-10, TNF-α, TGF-β1, hs-troponin T ve laktat düzeyleri diğer tüm gruplara kıyasla anlamlı şekilde yüksek bulunurken (p<0.001), antioksidan kapasiteyi yansıtan TAS, NRF-2, HO-1, PON-1 ve ARES düzeyleri anlamlı derecede düşüktü. Atorvastatin tedavisi, proinflamatuvar sitokinlerde, oksidatif stres belirteçlerinde ve kardiyak hasar göstergelerinde belirgin azalmaya yol açarken, TAS, NRF-2 ve HO-1 düzeylerini anlamlı şekilde artırdı. Ancak bu iyileşme HBOT uygulanan gruplara kıyasla daha sınırlı kaldı. Tek başına HBOT uygulaması, İ/R grubuna göre TOS, OSİ, IL-1β, IL-6, TNF-α ve hs-troponin T düzeylerinde düşüş oluşturdu. TAS, NRF-2, HO-1 düzeylerinin belirgin şekilde arttığı gözlendi. En belirgin koruyucu etki İ/R+HBOT+Atorvastatin grubunda izlendi. Bu grupta tüm inflamatuvar ve oksidatif stres parametreleri en düşük düzeylere inerken, antioksidan kapasiteyi yansıtan NRF-2, HO-1, PON-1 ve ARES düzeyleri tüm gruplar içinde en yüksek seviyelere ulaştı (p<0.001). Ayrıca hs-troponin T ve laktat düzeyleri anlamlı derecede düşerek kardiyak hasarın belirgin biçimde azaldığını gösterdi. Histopatolojik ve elektrokardiyografik incelemede istatistiksel anlamlı farklılık saptanmadı. Sonuç: Bu çalışma, alt ekstremite iskemi reperfüzyonunun kardiyak dokuda anlamlı oksidatif ve inflamatuvar hasara yol açtığını; atorvastatin ve hiperbarik oksijen tedavisinin ise bu hasarı azaltıyor olabileceğini, ancak bunun erken dönemde histopatolojik ve elektrokardiyografik bulgulara yansımamış olabileceğini düşündürmektedir. En güçlü koruyucu etkinin iki tedavinin birlikte uygulanmasıyla elde edilmesi, kombinasyonun alt ekstremite İ/R hasarında etkin kardiyoprotektif bir tedavi stratejisi olabileceğini düşündürmektedir.