Epilepsili çocuklarda antiepileptik ilaçların hematolojik parametreler üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF KAVZAK
Danışman: Hatice Emel ÖZYÜREK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Epilepsi, çocukluk çağının önemli nörolojik hastalıklarından birisidir. Epilepsi tedavisinde kullanılan antiepileptik ilaçların (AEİ) başta tam kan sayımı olmak üzere hematolojik parametreler üzerine birçok yan etkisi vardır. Literatürde genellikle kısa dönem etkileri incelenmiş olup uzun dönem etkilerinin değerlendirildiği çalışmalar oldukça kısıtlıdır. Bu çalışmada, pediatrik epilepsi hastalarında farklı AEİ'ların tam kan sayımı parametreleri üzerindeki uzun dönem etkilerinin değerlendirilmesi ve değişikliklerin klinik açıdan öneminin araştırılması amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Retrospektif olarak planlanan bu çalışma, Ocak 2012 ve Şubat 2023 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Nöroloji Bölümü'nde takip edilen 851 idiyopatik epilepsili çocuk hastayı kapsamaktadır. Uzun dönem etkileri araştırmak için, en az 1 yıl AEİ kullanan hastaların verileri gözden geçirildi. Hastaların tedavi sürecindeki dört farklı zaman noktasına (0–3 ay [T1], 12–15 ay [T2], 16–19 ay [T3] ve ≥20 ay [T4]) ait tam kan sayımı parametreler (WBC, RBC, PLT, HGB, HCT, MCV, MCH, MCHC, RDW, ANS, ALS, AMS, MPV, PCT) analiz edilmiştir. Kullanılan AEİ türlerine göre hematolojik değişimler değerlendirilmiş ve demografik/klinik değişkenlerle ilişkileri lojistik regresyon analiziyle incelenmiştir. Bulgular: Çalışmamızda en sık tercih edilen antiepileptik ilaçlar sırasıyla valproik asit (VPA) (n=382), levetirasetam (LEV) (n=239), karbamazepin (KRB) (n=76), fenobarbital (n=22) ve levetirasetam-valproik asit (LEV-VPA) kombinasyonu (n=71) olarak belirlendi. Tüm hasta grubunda zamana bağlı olarak eritrosit indekslerinde RBC ve RDW değerlerinde azalma, HGB, HCT, MCV ve MCH değerlerinde artış gözlendi. Lökosit serisinde WBC ve ANS değerleri düşerken, ALS ve AMS değerlerinde anlamlı değişiklik olmadı. Trombosit serisinde ise PLT ve PCT değerlerinde azalma, MPV'de artış kaydedildi. VPA grubunda HGB, HCT, MCV, MCH, MPV artarken; WBC ve PLT değerlerinde azalma saptandı. LEV grubunda RBC, HGB, HCT, MPV ve PCT değerleri artarken; ALS azaldı. KRB ve LEV-VPA gruplarında da MCV ve MPV artışları dikkat çekti. Yüzde değişim analizlerinde, LEV grubunda tam kan parametrelerinde daha olumlu bir profil izlendi. T1 ve T4 zamanlarının yüzde değişimlerinde anlamlı fark bulunan hematolojik parametreleri (RBC, PLT, MCV, MCH, RDW, ANS, ALS, MPV, PCT) yordayan faktörleri bulmak için yapılan regresyon analizinde; AEİ türü, febril konvülsiyon öyküsü, cinsiyet ve nöbet tipi ile ilişkili olduğu gösterildi. Sonuç: Epilepsili çocuklarda demografik ve klinik özelliklerin yanı sıra, kullanılan AEİ'ların kan hücreleri üzerinde genellikle hafif-orta düzeyde ve yönetilebilir değişikliklere yol açtığını göstermektedir. Literatürle uyumlu şekilde VPA en belirgin hematolojik etkilere sahip ilaç olurken, LEV en tolere edilebilir ajan olma profilini korudu. AEİ kullanan epilepsili çocuklarda en sık değişiklikler tedavi başlangıcı ile ilk yıl arasında görüldü. Lökosit ve trombosit düşüşü ile makrositoz eğilimi ilk 6-12 ayda belirginleşmektedir. Bu yüzden tam kan sayımı izleminin, ilk 3 ayda sık aralıklarla izlendikten sonra 3 aylık aralıklarla sürdürülmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Bundan sonraki çalışmalarda ve hasta izlem protokollerinde bu bulguların yol gösterici olacağı kanaatindeyiz. Anahtar Kelimeler: Antiepileptik ilaçlar, valproik asit, levetirasetam, hematolojik parametreler, lökopeni, trombositopeni, makrositoz