İstanbul Bağcılar Haseki Eğitim ve Aile Sağlığı Merkezine başvuran 15-49 yaş arası kadınlarda serviks kanseri taraması ve HPV aşısı hakkındaki bilgi düzeyi ve davranışlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL ŞENTÜRK KARAGÖL
Danışman: Mustafa Reşat DABAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Human Papillomavirüs (HPV) seksüel temasla bulaşan bir DNA virüsüdür. Dünya üzerinde sık rastlanmakta ve servikal kansere sebep olabilmektedir. Dünya genelinde serviks kanseri kadın kanserleri arasında dördüncü sırada izlenmektedir. Servikal kanserin seyrini belirleyen esas faktör ise erken tanıdır. Rutin taramalar ile erken tanı mümkündür. HPV aşısı ile de servikal kanserin sıklığı ve bunun sonucunda da neden olduğu mortalite oranı azaltılabilir. Bu çalışmada 15-49 yaş arası kadın hastaların serviks kanseri taraması ve HPV aşısı konusundaki farkındalıklarını ve davranış modellerini değerlendirmeyi amaçladık. Materyal ve metod: Bu çalışma İstanbul Bağcılar Haseki Eğitim ve Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 15-49 yaş grubunda olup, çalışmaya katılmayı isteyen kadınlara uygulanmıştır. Katılımcı olmayı kabul eden kişilere konuyla ilgili hazırlanan anket formu yüz yüze uygulanmıştır. Araştırmamızda elde edilen bulgular değerlendirilirken SPSS 25 istatistik programı kullanıldı. Bulgular: Çalışmamızda yer alan 333 katılımcının yaş ortalaması 32,09±8,82 (min:15-max:49) olarak hesaplandı. Daha önce serviks kanseri ile ilgili bilgi alanların %72,73'ü ebe/hemşire/hekim tarafından bilgilendirildiğini ifade etti. Evliler ve herhangi bir kontraseptif yöntem kullananlar sitoloji testini daha fazla oranda duyduğunu ifade ettiler (p=0,000). Yine sitoloji testini duyanların yaşları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olarak saptandı (p=0,000). Katılımcıların %37'si sitoloji testi ile serviks kanseri ihtimalinin azalacağını düşündüklerini ifade ettiler. Sitoloji testinin serviks kanseri riskini azaltacağını düşünenlerin sitoloji testi yaptırma oranı daha yüksek olarak hesaplandı (p= 0,000). Daha önce serviks kanseri ile ilgili bilgi alanlar, kendisi ya da yakınına serviks kanseri tanısı konmuş olanlar ve herhangi bir kontraseptif yöntem kullananların istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazla sitoloji testi yaptırmış olduğu görüldü (p=0,000, 0,028, 0,000). Sitoloji testi yaptıranların yaşları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olarak hesaplandı (p=0,000). Daha önce HPV aşısını duyduğunu ifade eden kişi sayısı katılımcıların %43,5'unu (n=144) oluşturmaktaydı. Aşıyı duyduğunu belirten x katılımcıların ise yalnızca %4,23'ü (n=6) aşıyı yaptırdıklarını ifade ettiler. Aşıyı duyan kadınların %9,86'sı (n=14) ise aşıyı henüz yaptırmadıklarını ama yaptırmayı planladıklarını ifade ettiler. Daha önce HPV aşısını duyup aşıyı yaptırmayan kişilerin ise %26,8'i (n=41) aşının gerekli olduğunu düşünmediğini, %23,53'ü (n=36) çok pahalı olduğu için yaptırmadığını, %21,57'si (n=33) diğer sebeplerden yaptırmadığını, %20,92'si (n=32) yan etkilerinden korktuğu için yaptırmadığını %7,19'u (n=11) ise ilk cinsel ilişkisinden sonra duyduğu için yaptırmadığını ifade etti. Daha önce serviks kanseri ile ilgili bilgi alanlar, sitoloji testini duymuş olanlar, evli olmayanlar ile lise ve üzeri eğitim düzeyine sahip olan kişilerin HPV aşısını duyma oranı istatistiksel olarak anlamlı yüksek saptandı (p= 0,000, 0,000, 0,004, 0,000). Daha önce serviks kanseri ile ilgili bilgi almamış olanların ise HPV aşısı yaptırmama oranı istatistiksel olarak anlamlı yüksek hesaplandı (p=0,004). Aşı pahalı olduğu için yaptırmayanların yaşı; aşının gerekli olduğunu düşünmeyenlerin ve ilk cinsel ilişkisinden sonra duyduğu için yaptırmayanların yaşından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük hesaplandı (p=0,003). Yan etkilerinden korktuğu için aşı yaptırmayanların yaşı, ilk cinsel ilişkisinden sonra duyduğu için yaptırmayanlardan anlamlı düzeyde düşük hesaplandı (p=0,003). Çocuğu olan katılımcıların %50,43'ü (n=116) HPV aşısını çocuğuna yaptırma konusunda kararsız olduklarını ifade ettiler. Sonuç: İstanbul Bağcılar Haseki Eğitim ve Aile Sağlığı Merkezine başvuran 15-49 yaş grubundaki kadınların serviks kanseri taraması ve HPV aşısı konusunda çok düşük seviyede bilgileri olduğu belirlenmiştir. Daha önce konuya ilişkin bilgi alan katılımcıların konunun ciddiyetinin farkında olup tarama önerilerine uyma davranışlarının arttığı görüldüğünden; serviks kanseri taramaları ve önleme yolları hakkında kadınlar için eğitimler düzenlenmelidir. Anahtar sözcükler: HPV aşısı, serviks kanseri, pap-smear