Akut özofagus varis kanaması olan hastalarda endoskopi zamanlaması ile mortalite arasındaki ilişki
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL CALP
Danışman: İhsan ATEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Akut özofagus varis kanamasında endoskopinin optimal zamanlaması net olarak bilinmemektedir. Çalışmanın amacı klinik özellikler, etiyolojik farklılıklar, prognostik skorlamalar, endoskopik bulgular ve uygulanan tedavileri de göz önünde bulundurarak endoskopi zamanlaması ile mortalite arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi'ne 2019- 2023 tarihleri arasında başvuran akut özofagus/mide varis kanaması olan hastalar retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Birincil klinik sonlanım ölümdür. Kaydedilen diğer sonuçlar arasında kan transfüzyon ihtiyacı, yeniden kanama (rebleeding), hastanede kalış süresi ve yoğun bakım ihtiyacı yer almaktadır. Çalışmada endoskopiye kadar geçen sürenin mortalite ile ilişkisini değerlendirmek için lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Sonuçlar iki farklı endoskopik müdahale süresi, 12 saat içinde yapılanlar ve 12 saatten sonra yapılanlar olmak üzere ayrı ayrı değerlendirilmiş olup endoskopi süreleri ayrıca sayısal olarak da incelenmiştir. Bulgular: Çalışmaya 63'ü (%35,4) kadın ve 115'i (%64,6) erkek olmak üzere toplam 178 hasta dahil edilmiştir. Hastaların yaş ortalaması 60,3±13,3 (min=19-maks=88) yıldır. Hastaların %84,7'sinde ES ihtiyacı, %24,3'ünde rebleeding görülmüş iken %61,2'sinde 12 saat ve daha kısa sürede endoskopi olmuş ve %38,8'ine ise 12 saat sonrasında yapılmıştır. Hastaların %18,1'inde hastanede ölüm var iken, 30 günlük mortalite %15,8; hastaların %83'ünde YBÜ yatışı vardır. Rebleeding olan hastaların (p=0,014) ve nipple sign olanlarda mortalite görülme oranı (%26,8) nipple sign olmayanlarda mortalite oranından (%12,5) anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur (p=0,028). ES ihtiyacı olanlarda mortalite oranı (%18,8) ES ihtiyacı olmayanların oranından (%0) anlamlı şekilde yüksektir (p=0,009). Reebleding olanlarda mortalite oranı (%35,7) rebleeding olmayanlarda mortalite oranından (%9,9) anlamlı şekilde düşük tespit edilmiştir (p<0,001). Cerrahi olanlarda rebleeding görülme oranı (%66,7) cerrahi olmayanların oranından (%22,8) anlamlı şekilde yüksektir (p=0,031). ES ihtiyacı olanlarda rebleeding görülme oranı (%28,8) ES ihtiyacı olmayanların oranından (%0) anlamlı şekilde yüksektir (p=0,001). Rebleeding olanlarda somatostatin alma süresi rebleeding olmayanların süresinden anlamlı şekilde yüksek görülmüştür (p=0,007). Ölenlerin WBC değeri ölmeyenlerin değerinden anlamlı şekilde yüksektir (p=0,003). Ölenlerin direkt bilirubin (p=0,047), P (p=0,015), indirekt bilirubin (p=0,029), kreatinin (p=0,002), lipaz (p=0,007), üre (p<0,001), ürik asit (p<0,001), INR (p=0,029), CRP (p<0,001) ve prokalsitonin (p<0,001) değeri ölmeyenlerden anlamlı şekilde yüksek; albümin (p=0,001) ve EGFR (p<0,001) değeri ise anlamlı şekilde düşük bulunmuştur. İkili karşılaştırmalarda mortalite için anlamlı farklılık oluşturanlar ve veri kaybı az olanlar multivariate binominal lojistik regresyon analizine tabi tutulmuştur. Buna göre Direkt bilirübin değerinin mortaliteyi ön gördüğü tespit edilmiştir. Direkt bilirübindeki bir birimlik artış mortalite riskini 1,0005 kat arttırmaktadır (OR:1,0005; %95 GA: 1,0002-1,0008). Cerrahi geçirmenin, somatostatin alma süresinin ve senkop olma durumunun rebleedingi ön gördüğü tespit edilmiştir. Cerrahi geçirmek geçirmemeye göre rebleeding açısından 10,324 kat daha risklidir. (OR: 10,324; %95 GA: 1,467-72,659) (P: 0,019). Somatostatin alma süresindeki bir birimlik artış rebleeding riskini 1,455 kat arttırmaktadır (OR: 1,455; %95 GA: 1,135-1,865) (0,003).Senkop geçirmek geçirmemeye göre rebleeding açısından 8,081 kat daha risklidir (OR: 8,081; %95 GA: 1,596-40,909) (P:0,012) (Tablo 26). Yaş ve GBS'nin mortaliteyi öngördüğü belirlenmiştir. Buna göre yaştaki bir birimlik değişim mortalitede 1,050 kat (OR: 1,050; %95 GA: 1,009-1,093) (0,0016), GBS'deki bir birimlik değişim ise mortalitede 1,425 kat risk artışına neden olmaktadır (OR: 1,425; %95 GA: 1,155-1,758) (0,001). Endoskopi saati arasında ES ihtiyacı (p=0,905), rebleeding (p=0,775), mortalite (p=0,951), ve YBÜ yatışı varlığı (p=0,287) açısından anlamlı farklılık görülmemiştir. 12 saat ve öncesinde endoskopi yapılanların YBÜ yatış gün sayısı (p=0,008) ve hastanede yatış gün sayısı (p=0,02) 12 saat üzeri olanlardan anlamlı şekilde düşük bulunmuştur. Sonuç: Akut özefagus varis kanaması ile başvuran hastalarda gastroenteroloji konsültasyon zamanından endoskopi yapılana kadar geçen süre (12 saat öncesi ve 12 saat sonrası) açısından mortalite ile ilişkili olduğu görülmemiştir. Fakat ikincil klinik sonlanım olarak ybü yatışı ve hastanede yatış gün sayısı açısından 12 saat öncesinde endoskopi yapılanlarda hastanede yatış ve ybü yatışı daha az görülmüştür.