9-15 yaş okul çağı çocuklarda fiziksel aktivite düzeyleri, beslenme alışkanlıkları ve ekran maruziyetinin obezite gelişimi üzerine etkisi

ERKAN YETMİŞ

9-15 yaş okul çağı çocuklarda fiziksel aktivite düzeyleri, beslenme alışkanlıkları ve ekran maruziyetinin obezite gelişimi üzerine etkisi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERKAN YETMİŞ

Danışman: Zehra Esra ÖNAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Çalışmanın amacı, okul çağı çocuklarında obezite ve obeziteye etki eden faktörler incelenerek tüm dünyada ve ülkemizde hızla artan obezite sıklığına dikkat çekmek, hızlı artışın okul çocuklarında fiziksel aktivite düzeyi, günlük toplam ekran maruziyeti ve beslenme alışkanlıklarını gözden geçirmektir. Son dönemde dünyada yapılan çalışmalarda obezite sıklığının sosyoekonomik durum, fiziksel aktivite düzeyi, günlük ekran maruziyeti süresi ile ilişkili olduğu saptanmış; bu çalışmada da ülkemizdeki obezitenin sebepleri bulmaya çalışılıcaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırma Kadıköy ve Ataşehir ilçelerinde yer alan 9-15 yaş grubu 350 okul çocuğunun katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Çocuklara bilgilendirilmiş gönüllü onam formları ve anket dağıtılmıştır. Ebeveyn izniyle ebeveyn gözetiminde anket soruları doldurulmuştur. Ankette çocukların 7 günlük fiziksel aktivite düzeyini ölçen PAQ-C, beslenme alışkanlıkları, günlük toplam ekran maruziyeti ve sosyoekonomik durumları ile ilgili sorulara yer verilmiştir. Bulgular: Çalışma 01.05.2019-01.06.2019 tarihleri arasında yaşları 9 ile 15 arasında değişmekte olan, 181'i (%51,7) kız ve 169'u (%48,3) erkek olmak üzere toplam 350 çocuk ile yapılmıştır. Araştırmaya katılan çocukların %51,7'i kız, %48,3'ü erkektir. Çocukların %2'si zayıfken, %71,1'i normal, %14,9'u şişman ve %12'si obezdir. Çocukların %43,1'i günlük 1-2 saat dijital ekrana maruz kalırken, %36'sı 3-4 saat, %15,7'si 5-6 saat ve %5,1'i 6 saatten fazla dijital ekrana maruz kalmaktadır. Çocukların %72,6'sı günlük düzenli yemek yerken, %18,6'sı bazen düzenli yemekte ve %8,9'u ise düzenli yememektedir. %13,4'ü hiç düzenli kahvaltı yapmazken, %20,9'u bazen yapmakta ve %65,7'si her zaman yapmaktadır. %19,4'ü kahvaltıda karbonhidrat yerken, %12,6'sı protein ve %68'i karbonhidrat+protein yemektedir. %37,8'i öğle arasında ya da akşam abur-cubur yerken, %20,6'sı yemek yemekte ve %41,5'i yememektedir. %16,3'ü en çok pasta-börek-makarna, %7,7'si kızartma, %16'sı çorba ve yemekler, %44'ü et yemekleri ve %16'sı çikolata ve tatlılar sevmektedir. %84,9'u fast food tüketirken, %15,1'ü tüketmemektedir. %4,3'ü her gün iki-üç porsiyon, %9,4'ü her gün bir porsiyon, %45,7'si haftada birkaç gün ve %38'i haftada birden az gün abur-cubur tüketmektedir. %3,7'si her gün iki-üç porsiyon, %13,1'i her gün bir porsiyon, %46'sı haftada birkaç gün ve %37,1'i haftada birden az gün hazır içecek türü gıdalar tüketmektedir. %11,1'i fiziksel aktivite düzeyi düşükken, %43,7'si orta düzeyde ve %45,1'i iyi düzeydedir. Sonuç: VKI grupları arasında günlük dijital ekrana maruz kalma süresi, grupların dağılım oranları açısından istatiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktadır. (p:0.000; p<0.005). Farklılığın tespiti için yapılan ikili karşılaştırmalar sonucunda; VKİ'ne göre normal olan 249 çocuğun 138'inin (%55,4) günlük diğital ekrana maruz kalma süresi 1-2 saat iken, 86'si (%38,5) için bu süre 3-4 saatti. VKİ, normal olan çocukların %89,9'nun günlük 4 saatten az ekran maruziyeti varken, %10'unda 5-6 saatten fazla günlük ekran maruziyeti söz konusu idi. VKİ değerine göre şişman olan 52 çocuğun 31'i (%59) günde 4 saat ve altında ekran maruziyeti içinde iken, 21'i (%40,4) 5 saatten fazla ekran maruz kalıyordu. Bu oran VKI, değerine göre obez olan 42 çocuğun 17'si (%40,5) 5-6 saat altında, 25'i (%59,5) 5 saatten fazla ekrana maruz kalıyordu. Günlük diğital ekrana maruziyet süresi 5-6 saate çıkıldığında VKI değeri normal olan çocukların 22'si (%8,8) şişman çocukların 13'ü (%25), obez çocukların 19'u (%45,2) olmak üzere normale göre şişman çocuklarda 3 kat, obez çocuklarda yaklaşık 5 kat artış vardı. VKI grupları arasında fast food tüketme sıklıkları dağılım oranları açısından istatiksel olarak anlamlı farklılık bulunmaktadır. (p:0.000) Farklılığın tespiti için yapılan ikili karşılaştırmalar sonucunda VKI değeri normal olan 249 çocuğun 221'i (%87,7'si) haftada birkaç gün yada daha az fast food tüketiyordu. Normal tatılı 249 çocuğun 28'i (%11,2) ise her gün 1 porsiyon yada daha fazla fast food tüketmekte idi. VKI'ne göre şişman olan 52 çocuğun 39'u (%75'i) haftada bir yada daha az fast food tüketirken 13'ü (%25'i) her gün 1 porsiyon yada daha fazla fast food tüketmekte idi. Obez olan 42 çocuğun 30'u (%71,4) haftada birkaç günden az fast food tüketirken, 12'si (%28,5) her gün 1 porsiyon yada daha fazla fast food tüketmekteydi. Gruplar karşılaştırıldığında; her gün iki üç porsiyon fast food tüketme sıklığı açısından şişman çocuklarda %17,3 oranı ile %1,2 olan normal çocuklara göre yaklaşık 17 kat; obez çocuklarda ise %19 oranı ile normal çocuklara göre yaklaşık 19 kat artış vardır. Gruplar karşılaştırıldığında iyi fiziksel aktivite ölçeği puanı, normal çocuklarda %53,8 ile şişman çocuklarda %26,9 oranına göre 2 kat, obez çocuklarda %14,3 oranına göre yaklaşık 3,5 kat artmış idi.