Torakolumbar fasyanın ultrasonografik değerlendirilmesinde kalınlık, ekojenite ve morfolojinin değerlendirici içi ve değerlendiriciler arası güvenilirliği

BERİL SENA EKİZ

Torakolumbar fasyanın ultrasonografik değerlendirilmesinde kalınlık, ekojenite ve morfolojinin değerlendirici içi ve değerlendiriciler arası güvenilirliği

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, FİZİKSEL TIP TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BERİL SENA EKİZ

Danışman: Feyza ÜNLÜ ÖZKAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmada, sağlıklı erişkinlerde torakolumbar fasya (TLF) kalınlığı, ekojenitesi ve morfolojisinin B-mod ultrasonografi (US) ile değerlendirilmesinde kullanılan standart protokolün değerlendirici içi ve değerlendiriciler arası güvenilirliği ile farklı deneyim düzeyindeki fiziyatristler arasındaki ölçüm uyumu incelenmiştir. Gereç ve Yöntemler: Bu çalışma, Güvenilirlik ve Uyum Çalışmaları Raporlama Kılavuzu (GRRAS) temel alınarak prospektif olarak yürütülmüş metodolojik bir güvenilirlik ve uyum çalışmasıdır. Çalışmaya 18–50 yaş arası, vücut kitle indeksi (VKİ) 18,5–27,9 kg/m² aralığında olan, bel ağrısı öyküsü olmayan ve omurga patolojisi bulunmayan 35 sağlıklı gönüllü dahil edilmiş; bilateral değerlendirme ile toplam 70 TLF incelenmiştir. Tüm ölçümler, sabit cihaz ayarları altında, L3 vertebra spinöz çıkıntısının 2 cm lateralinden longitudinal planda elde edilen standart kesitler üzerinden gerçekleştirilmiştir ve TLF kalınlığı üç noktadan ölçülerek ortalaması alınmıştır. Ekojenite, kayıtlı görüntüler üzerinden ImageJ yazılımı ile manuel olarak belirlenen ilgi alanı (ROI) içindeki ortalama gri ton değeri olarak arbitrary unit (AU) cinsinden hesaplanmıştır. Morfoloji ise dört kategorili (Grup 1–4) ordinal sınıflama ile derecelendirilmiştir. Ölçümler iki deneyimsiz fiziyatri asistan hekimi (Ölçücü 1: Ö1 ve Ölçücü 2: Ö2) tarafından 35 katılımcının tamamında, kas-iskelet sistemi US'de deneyimli bir uzman fiziyatrist tarafından ise rastgele seçilmiş 10 katılımcılık alt grupta yapılmıştır. Ö1'in ölçümleri bir hafta arayla iki kez (T1–T2) tekrarlanmıştır. Güvenilirlik analizlerinde sınıf içi korelasyon katsayısı (ICC), Bland–Altman, SEM, MDC95 ve kappa istatistikleri; demografik ilişkilerde ise Spearman korelasyon analizi ve Benjamini–Hochberg FDR düzeltmesi kullanılmıştır. Bulgular: Değerlendirici içi analizde Ö1 için TLF kalınlığı ICC değerleri sol tarafta 0,967, sağ tarafta 0,946; ekojenite için sırasıyla 0,943 ve 0,891 olarak bulunmuştur. Ö1–Ö2 değerlendiriciler arası analizde TLF kalınlığı ICC değerleri sol tarafta 0,934, sağ tarafta 0,964; ekojenite için sırasıyla 0,938 ve 0,937 olarak hesaplanmıştır. SEM değerleri kalınlık için 0,012–0,019 cm, ekojenite için 3,802–5,175 AU; MDC95 değerleri ise kalınlık için 0,035–0,052 cm, ekojenite için 10,537–14,344 AU aralığındadır. Morfoloji uyumunda Ö1 için kuadratik ağırlıklı kappa değeri sol tarafta 0,937, sağ tarafta 0,985; Ö1–Ö2 arasında sol tarafta 0,779, sağ tarafta 0,839 olarak bulunmuştur ve tüm karşılaştırmalarda komşu kategori uyumu %100 olmuştur. Uzman ölçücüyle yapılan 10 katılımcılık alt grup karşılaştırmalarında kalınlık için ICC değerleri 0,525–0,881, ekojenite için 0,274–0,732 aralığında değişmiş ve genel olarak deneyimsiz değerlendiriciler arası uyumdan daha düşük bulunmuştur. Korelasyon analizinde TLF morfolojisi ile VKİ arasında her iki tarafta güçlü negatif korelasyon saptanmıştır (sol rho=−0,641; sağ rho=−0,643; FDR-düzeltilmiş p<0,001). Ayrıca sağ TLF kalınlığı ile yaş (rho=0,428) ve VKİ (rho=0,431) arasında pozitif anlamlı korelasyon; sağ TLF ekojenitesi ile yaş arasında ise negatif anlamlı korelasyon (rho=−0,425) saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma, sağlıklı erişkinlerde TLF kalınlığı, ekojenitesi ve morfolojisinin standart B-mod US ile deneyimsiz fiziyatristler tarafından güvenilir biçimde değerlendirilebildiğini göstermiştir. Uzman ölçücü karşılaştırmalarında bazı parametrelerde güvenilirlik daha düşük bulunmuş olsa da elde edilen sonuçlar yöntemin klinik uygulamalarda ve araştırmalarda kullanılabileceğini düşündürmektedir. TLF morfolojisi ile VKİ arasında saptanan güçlü negatif ilişki, vücut kompozisyonunun TLF'nin ultrasonografik görünümü ile ilişkili olabileceğine işaret etmektedir. Bu bulguların doğrulanabilmesi için, daha geniş örneklemlerde, farklı deneyim düzeylerinden değerlendiricilerin yer aldığı ve günler arası tekrarlanabilirliğin de değerlendirildiği çok merkezli prospektif çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Anahtar sözcükler: Ekojenite, güvenilirlik, kalınlık, morfoloji, torakolumbar fasya, ultrasonografi.