Psöriasis hastalarında öz yönetimi etkileyen faktörler: damgalanma ve aleksitiminin rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZUHAL CANDAN
Danışman: Emine ÖZER KÜÇÜK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma psöriasis hastalarında, aleksitimi ve damgalanmanın kronik hastalık öz yönetimi üzerindeki etkisinin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma Gazi Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Dermatoloji Polikliniğinde Mart 2023-Haziran 2023 tarihleri arasında araştırmaya katılmaya gönüllü olan, 18-65 yaş arası, en az 1 yıl önce psöriasis tanısı almış olan 153 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Veriler Hasta Tanılama Formu, Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği, Toronto Aleksitimi Ölçeği ve Psöriasisde İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği ile yüz yüze görüşme yöntemi ile toplanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics Standard Concurrent User V 26 (IBM Corp., Armonk, New York, ABD) istatistik paket programlarında değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler birim sayısı, yüzde, ortalama, standart sapma, medyan ve minimum, maksimum değerleri olarak verilmiştir. İki grubun karşılaştırılmasında Bağımsız Örneklem t Test, ikiden fazla kategorili değişkenlerin karşılaştırmaları Varyans Analizi (ANOVA) ile yapılmıştır. Varyans analizi sonucunun önemli ise çoklu karşılaştırmalar Bonferroni testi ile yapılmıştır. Sayısal değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon katsayısı ile incelenmiştir. Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği toplam puanı üzerine etki eden faktörlerin incelenmesinde doğrusal regresyon analizinden yararlanılmıştır ve p<0,05 düzeyi istatistik olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 48,3±12,6 yıl, %51,6'sı kadın, %75,8'i evli, %37,9'u ilköğretim mezunudur. Aktif cinsel hayatı olan hastaların %49,6'sının cinsel hayatı psöriasis hastalığından olumsuz etkilemektedir. Hastalık süresi 16,9±12,1 yıl olup, Psöriasis Alan Şiddeti İndeksi puanı 2,9 ± 4,8'dir. Saçlı deri, tırnak, genital bölge ve eklem tutulumundan en az birisi olan hasta oranı %60,8'dir. Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği Ölçeği toplam puanı 2,80±0,46, Psöriasisde İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği toplam puanı 55,69±12,57, Toronto Aleksitimi Ölçeği toplam puanı 60,67±10,32'dir. Hastaların sosyodemografik özellikleri ile Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği alt boyutlarından damgalamayla baş etme üniversite mezunu olanlarda (F=5,304 p=0,006) ve tedavi uyumu saçlı deri, tırnak, genital bölge ve eklem tutulumundan en az birisi olanlarda (r=3,183 p=0,002) yüksek olup istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Hastalık süresi ile kendini damgalama alt boyut puanı arasında negatif (r=-0,167 p=0,040), damgalamayla baş etme alt boyut puanı arasında pozitif (r=0,172 p=0,033) istatistiksel anlamlı ilişki bulunmuştur. Psöriasis Alan Şiddet İndeksi ile Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (r=-0,059 p=0,467). Psöriasis Alan Şiddet İndeksi ile kendini damgalama (r=0,239 p=0,003) ve tedavi uyumu (r=0,180 p=0,026) alt boyut puanı arasında pozitif, damgalamayla baş etme (r=-0,245 p=0,002) ve sağlık bakım etkinliği (r=0,180 p=0,026) alt boyut puanı arasında negatif ilişki bulunmuştur. Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği puanı ile Toronto Aleksitimi Ölçeği puanı arasında (r=-0,171 p=0,035) negatif ve Psöriasisde İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği puanı arasında (r=0,213 p=0,008) pozitif yönde istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır. Ayrıca çalışmada; Toronto Aleksitimi Ölçeği ve Psöriasisde İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği puan ortalamaları bağımsız değişkenlerin Kronik Hastalık Öz Yönetim puan ortalamasına etkisi için oluşturulan modelin anlamlı olduğu (F=8,770; p<0,001) ve Kronik Hastalık Öz Yönetim Ölçeği puan ortalamasındaki toplam varyansın %10,5`ini açıkladığı saptandı (R2=0,105). Sonuç: Çalışmanın sonucunda psöriasis hastalarının öz yönetim ve içselleştirilmiş damgalanma düzeyleri orta, aleksitimi düzeyi yüksek bulunmuştur. Hastaların sosyodemografik özellikleri ile öz yönetim arasında herhangi bir ilişki bulunmamıştır. Aleksitimi arttıkça öz yönetim azalmakta, içselleştirilmiş damgalanma arttıkça öz yönetim artmaktadır. Anahtar Kelimeler: Psöriasis, öz yönetim, içselleştirilmiş damgalanma, aleksitimi