Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların annelerine uygulanan kişi merkezli eğitimin yaşam kalitesi, bakım veren yükü ile algılanan aktivite performansı ve memnuniyeti üzerine etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, ERGOTERAPİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CAN KARADUMAN

Danışman: Berkan TORPİL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanılı çocukların annelerine uygulanan kişi merkezli müdahalenin, annelerin yaşam kalitesi, bakım veren yükü ve algılanan aktivite performansı ile memnuniyet düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Gerekçe ve Yöntem: OSB tanısı alan çocukların anneleri, günlük yaşamda bakım sorumlulukları nedeniyle yüksek düzeyde fiziksel, duygusal ve sosyal yük taşımaktadır. Bu durum, annelerin yaşam kalitesini olumsuz etkilemekte ve aktivite katılımlarında kısıtlılıklar oluşturmaktadır. Çalışmaya DSM-5'e göre seviye I–II OSB tanılı 6–10 yaş aralığındaki çocukların anneleri arasından dahil edilme kriterlerini karşılayıp süreci tamamlayan 39 anne analize alınmıştır. Katılımcılara müdahale öncesinde ve sonrasında Otizmde Yaşam Kalitesi Ölçeği Anne-Baba Sürümü (OYKA-E), Bakım Veren Yükü Ölçeği (BVY) ve Kanada Aktivite Performans Ölçeği (KAPÖ) uygulanmıştır. Müdahale programı sekiz hafta boyunca, haftada üç gün 40 dakikalık seanslar halinde yürütülmüş; aile eğitimi, zaman yönetimi, çevresel düzenleme, stresle baş etme ve çocukla etkili iletişim gibi temalara odaklanmıştır. Bulgular: Müdahale sonrasında annelerin yaşam kalitesi puanlarında (OYKA-E Bölüm A ve B) anlamlı artış, bakım veren yükünde (BVY) anlamlı azalma ve KAPÖ performans ile memnuniyet puanlarında istatistiksel olarak anlamlı gelişmeler saptanmıştır (p<0.001). Etki büyüklüğü analizleri, yaşam kalitesi alanında büyük düzeyde, bakım veren yükünde ise çok büyük düzeyde etkinin ortaya çıktığını göstermiştir. Aktivite tercihlerine yönelik bulgular, annelerin özellikle "arkadaşlarla vakit geçirme, kendine zaman ayırma ve ebeveynlerle özel vakit geçirme" aktivitelerinde önemli ilerlemeler sağladığını ortaya koymuştur. Sonuç: Kişi merkezli eğitimin, OSB tanılı çocukların annelerinin yaşam kalitesini artırmakta, bakım verme yükünü azaltmakta ve günlük yaşam aktivitelerine yönelik performans ile memnuniyetlerini güçlendirmektedir. Bulgular, ergoterapi uygulamalarında aile odaklı, bütüncül ve kişi merkezli yaklaşımların önemini vurgulamaktadır.