Adölesanlarda sağlık eğitiminin dijital oyun bağımlılığına ve sağlığı geliştirme davranışına etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HALK SAĞLIĞI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE IŞIL ÇETİN
Danışman: Serpil ÖZDEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dijital oyun bağımlılığı adölesan dönemde sağlığı etkileyen davranışsal bağımlık türlerinden biridir. Adölesanlarda, dijital oyun bağımlılığı ile mücadelede sağlığı geliştirme davranışı kazandırmanın etkili bir girişim olabileceği varsayılmaktadır. Bu çalışmanın amacı; adölesanlara verilen sağlık eğitiminin dijital oyun bağımlılığı ve sağlığı geliştirici davranışlar üzerindeki etkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışma, Solomon dört kollu tasarıma dayalı randomize kontrollü bir araştırma olarak yürütüldü. Örneklemi, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Etimesgut 15 Temmuz Şehitleri Ortaokulu'nda öğrenim gören 10-15 yaş aralığında, dahil edilme kriterlerini karşılayan, her grupta 40 katılımcı olmak üzere toplam 160 öğrenci oluşturdu. Veriler; Tanıtıcı Bilgi Formu, "Çocuklar için Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği" ve "Adölesan Sağlığı Geliştirme Ölçeği" ile toplandı. Çalışmada müdahale gruplarına dört oturum sağlık eğitimi yapıldı. Çalışma süresince, kontrol grupları standart örgün eğitim aldı. Çalışmada normal dağılan verilerin karşılaştırılmasında ikili gruplar için Bağımsız İki Örnek t Testi, üç ve üzeri gruplar için İki yönlü Varyans Analizi uygulandı. Normal dağılmayan verilerde iki yönlü Robust ANOVA testi, ikili gruplar Mann–Whitney U Testi, üç ve üzeri gruplar Kruskal–Wallis H Testi ile analiz edildi ve çoklu karşılaştırmalar Bonferroni düzeltmeli Dunn post-hoc Testi ile incelendi. Kategorik değişkenler arası ilişkiler Monte Carlo Düzeltmeli Fisher's Exact Testi ve çoklu karşılaştırmalar Bonferroni Düzeltmeli Z Testi ile incelendi. Etki büyüklükleri; kısmi eta kare, Cohen's d ve Cramer's V katsayısı ile hesaplandı. Bulgular: Çalışmada, Çocuklar için Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği'nin toplam ve alt boyut puanları; Adölesan Sağlığı Geliştirme Ölçeği'nin toplam puanı ve egzersiz alt boyutu dışındaki tüm alt boyut puanları ile uyku kalitesi ve yeterli ve dengeli beslenmeye ilişkin öz değerlendirme puanları incelendiğinde, ön test ile müdahale arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir etkileşim olmadığı saptandı (p>0,05). Çalışmada yapılan müdahalenin ana etkisini belirlemek amacıyla müdahale toplam ve kontrol toplam grupları karşılaştırıldığında, uygulanan müdahalenin Çocuklar için Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği toplam puanı ve tüm alt boyutları üzerinde yüksek düzeyde etkili olduğu belirlendi (p<0,001; d=1,294–1,501). Çalışmada, Adölesan Sağlığı Geliştirme Ölçeği'nin toplam puanı ile beslenme, kişilerarası destek, kendini gerçekleştirme ve stres yönetimi alt boyut puanları üzerinde müdahalenin ana etkisinin küçük-orta ile orta düzey arasında olduğu belirlendi (p<0,014; d=0,397-0,638). Müdahalenin katılımcıların yeterli ve dengeli beslenmeye ilişkin öz değerlendirme puanları üzerinde küçük-orta düzeyde etkili olduğu saptandı (p=0,038; d=0,327). Müdahalenin etkisi ileri analizlerde sistematik olarak incelendiğinde, Adölesan Sağlığı Geliştirme Ölçeği'nin egzersiz alt boyutu dışında kalan tüm değişkenlerde uygulanan müdahalenin çeşitli düzeylerde etkili olduğu bulundu (p<0,05). Sonuç: Adölesanlara uygulanan sağlık eğitimi programının sağlığı geliştirme davranışlarını genel olarak arttırdığı ve dijital oyun bağımlılığı düzeyini ve riskini azalttığı belirlendi. Okul temelli ve aktif öğretim teknikleriyle uygulanan sağlık eğitiminin, sağlığı geliştirici davranışları kazandırmada etkili olduğu bulundu. Bu kapsamda, sağlık eğitiminin adölesanlarda dijital oyun bağımlılığını ve riskini azaltmada etkili bir müdahale modeli olarak yaygınlaştırılması önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Adölesan, Dijital Teknoloji, İnternet Oyun Bozukluğu, Sağlık Eğitimi, Sağlığı Geliştirme.