Akut tonsillofarenjite yaklaşımda Modifiye Centor Skoru'nun etkin kullanımı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAĞCILAR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KARDELEN BERFU YILMAZ
Danışman: Murat ALTUNTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Antibiyotiklerin birinci basamak sağlık kuruluşlarında akılcı ilaç kullanımına uygun olmayarak fazla reçete edilmesi, antibiyotik direncine ve buna bağlı olarak tedavi başarısızlığına neden olmaktadır. Birinci basamakta polikliniğe ayaktan başvurunun en sık sebeplerinden biri akut tonsillofarenjit olup antibiyotik verilmesinin en sık nedeni de üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır. A Grubu Beta Hemolitik Streptokoklar akut tonsillofarenjitin en sık bakteriyel nedenidir. Tanısının doğru konması ve tedavisinin doğru uygulanması ile; süpüratif ve süpüratif olmayan komplikasyonlar önlenebilir, klinik semptom ve bulgular azaltılabilir, hastalık etkeninin hastanın temasta bulunduğu kişilere bulaşı en aza indirilebilir ve uygun olmayan antimikrobiyal tedavinin potansiyel olumsuz etkilerinin önüne geçilebilir. Modifiye Centor Skoru, gereksiz antibiyotik reçete edilmesinin önüne geçebilmek ve antibiyotik kullanımını azaltmak amacıyla kullanılması önerilen klinik skorlardan biridir. Duyarlılığı %85, özgüllüğü %92 olan skorlama; yaş, ateş, tonsiller eksuda, öksürüğün olmaması ve hassas ön servikal lenfadenopati kriterlerini içermektedir. Çalışmamızda, birinci basamak sağlık kuruluşlarında görev yapan hekimlerin boğaz ağrısı şikayeti ile gelen hastalara verdikleri tedavilerin Modifiye Centor Skoru'na uygunluğunu değerlendirmek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tanımlayıcı, kesitsel, gözlemsel ve tek kör olarak planlandı. Araştırmaya 08 Mart 2021- 22 Mart 2021 tarihleri arasında Bağcılar ilçesindeki aile sağlığı merkezlerine müracaat eden; 3 yaş ve üzeri, boğaz ağrısı şikayeti olan hastalar dahil edildi. Çalışma kapsamında Bağcılar ilçesindeki 42 aile sağlığı merkezine gidildi. Olgu Rapor Formları aile sağlığı merkezlerindeki hekimlerle yüz yüze görüşülerek dağıtıldı. Aile hekimleri tek kör olarak bilgilendirildi. Olgu Rapor Formu'yla hastaların yaşı, cinsiyeti, polikliniğe başvurusu sırasındaki semptom ve bulguları (ateş, genel durum, öksürük, halsizlik-yorgunluk, baş ağrısı, konjunktivit, burun akıntısı, tonsiller eksuda, ishal, ses kısıklığı, oral aft, yutma güçlüğü, lenfadenopati), hastalara uygulanan işlemler (hızlı antijen testi, boğaz kültürü, kan tahlili) ve verilen tedaviler kaydedildi. Formlar incelendi, Modifiye Centor Skoru'na göre uygunsuz tedavi edilen hasta oranları ve Modifiye Centor Skoru 4 ve 5 puan olan hastalar hariç uygunsuz reçete edilen antibiyotik oranları hesaplandı. Bulgular: Çalışmaya katılmayı kabul eden 117 hekime toplamda 585 tane form verilerek, dahil edilme kriterlerine uyan hastalar için formları doldurmaları talep edildi. 82 hekim; en az 1, en fazla 5 tane form doldurarak araştırmamıza katıldı. 364 tane geçerli, 36 tane geçersiz form toplandı. Hastaların %51,4'ü (n=187) kadın, %48,6'sı (n=177) erkektir. Yaşları 3 ile 83 arasında değişmekte olup; %54,1'i (n=197) 3-14 yaşında, %33,5'i (n=122) 15-44 yaşında, %12,4'ü (n=45) 45 yaş ve üzerindedir. Vakaların %0,8'ine (n=3) hızlı antijen testi yapılmış ve bunlar pozitif çıkmıştır. Hastaların %3,0'üne (n=11) kan tahlili yapılmış ve CRP-WBC değerleri yüksek olarak görülmüştür. Olguların Modifiye Centor Skorlarına bakıldığında; -1 ve 0 puan alan %23,6 (n=86), 1 puan %38,7 (n=141), 2 puan %21,7 (n=79), 3 puan alan %12,6 (n=46), 4 ve 5 puan alan %3,3 (n=12) hasta vardır. Hekimler puanı -1 ve 0 olan hastaların %18,6'sına (n=16), 1 olan hastaların %17,7'sine (n=25), 2 olan hastaların %44,3'üne (n=35), 3 olan hastaların %82,6'sına (n=38), 4 ve 5 olan hastaların ise %100'üne (n=12) antibiyotik reçete etmiştir. Uygunsuz tedavi edilen hasta oranları; puanı ≤0 olan hastalarda %18,6 (n=16), 1 olan hastalarda %17,7 (n=25), 2 olan hastalarda %31,6 (n=25), 3 olan hastalarda %56,5 (n=26) olarak saptanmıştır. Uygunsuz reçete edilen antibiyotik oranlarına bakıldığında; puanı ≤1 olanlarda %100 (n=41), 2 olanlarda %71,4 (n=25), 3 olanlarda %68,4 (n=26)'tür. Popülasyonun tamamında uygunsuz tedavi edilen hasta oranının %25,2 (n=92), uygunsuz reçete edilen antibiyotik oranının %73,0 (n=92) olduğu görülmüştür. Sonuç: Çalışmamızın sonucunda; araştırmamıza katılan hekimlerin reçete ettikleri antibiyotik oranının uygunsuz şekilde yüksek olması, viral semptomlarla başvuran hastalara dahi antibiyotik reçete etme eğiliminde olmaları ve uygulanan hızlı antijen testi sayısının azlığı Modifiye Centor Skoru'nu etkin bir şekilde kullanmadıklarını göstermektedir. Hekimlerin iş yüklerinin fazla olması, üst solunum yolu enfeksiyonlarına yaklaşım ile ilgili bilgi eksiklikleri veya hastaların antibiyotik konusundaki ısrarcı davranışları buna neden olabilir. Bu konuların üzerinde durularak yapılacak iyileştirmeler ve eğitimler ile antibiyotiklerin akılcı kullanımının sağlanacağını düşünmekteyiz.