Özel yetenekli çocukların kardeş ilişkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, ÇOCUK GELİŞİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF AYÇA MAMUK
Danışman: Erhan ALABAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmada özel yetenekli çocukların kardeş ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması modeli kullanılmıştır. Çalışma grubunu, İstanbul ilinde Bilim ve Sanat Merkezleri'ne (BİLSEM) devam eden özel yetenekli çocuklar ile onların ebeveynleri ve özel yetenekli olmayan kardeşleri oluşturmaktadır. Araştırmaya 30 özel yetenekli çocuk, 30 özel yetenekli çocukların ebeveynleri, 30 özel yetenekli olmayan kardeş katılmıştır. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış ebeveyn, öğrenci ve kardeş görüşme formları kullanılarak toplanmıştır. Görüşmeler yüz yüze ve çevrimiçi olarak gerçekleştirilmiştir. Veriler içerik analiziyle incelenerek temalar ve kodlar oluşturulmuştur. Bulgular: Araştırma sonucunda BİLSEM'lerde eğitim gören bir kardeşin olması; kardeşlik ilişkilerinde kıskançlık, rekabet ve iletişim sorunlarını artırdığı; özellikle özel yetenekli olmayan kardeşlerde dışlanmışlık hissi oluşturduğu belirlenmiştir. Kardeş görüşmelerinde çocukların kardeşliği sevgi, arkadaşlık ve birliktelik olarak tanımladıkları; ortak oyunların ilişkiyi güçlendirdiği, çatışmaların ise sahiplenme ve rekabetten kaynaklandığı görülmüştür. Büyük kardeşin yönlendirici, küçük kardeşin ise takip eden bir rolde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrenci görüşmelerinde çatışmaların çoğunlukla sözlü tartışma ve kısa süreli fiziksel temasla ortaya çıktığı; çocukların hem kaçınma hem de duygusal dışavurum stratejileri kullandığı belirlenmiştir. Mizaç, yaş ve özel yetenek farklılıklarının ilişkiyi hem olumlu hem de zorlayıcı şekilde etkilediği görülmüştür. Sonuç: BİLSEM'de eğitim gören bir kardeşin olması, kardeşlik dinamiklerinde rekabet ve kıskançlığı artırdığı, aile içi iletişim ve duygusal düzenleme becerilerinin ise ilişkileri güçlendirdiği görülmüştür. Kardeş etkileşimlerini desteklemek için aile içi iletişimi artıran etkinliklerin, duygu düzenleme becerilerini geliştiren çalışmaların ve sağlıklı rekabeti destekleyen uygulamaların yararlı olacağı düşünülmektedir.