Sertifikalı yamaç paraşütü pilotlarında dürtüselliğin, heyecan arama davranışlarının belirlenmesi ve yamaç paraşütü kazaları ile arasındaki ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞERİF ARKİN
Danışman: Şükrü Hakan GÜNDÜZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada, yamaç paraşütü (YP) pilotlarının sosyodemografik ve klinik özelliklerinin saptanması, dürtüsellik ve heyecan arama davranışlarının ortaya konması ve YP kazaları ile aralarındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel olarak yapılan çalışmamız, ülkemizde YP uçuşu faaliyetlerine katılan (YPP grubu) ve katılmayan (kontrol grubu) kişilerin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik özelliklerini, heyecan arama (Zuckerman Heyecan Arama Ölçeği-V) ve dürtüsel (Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11) kişilik özelliklerini sorgulayan sorulara ek olarak YPP grubuna YP uçuş bilgilerini ve YP kazası öykülerini de sorgulayan çevrimiçi bir anket uygulanmıştır. Bulgular: 165 kişiden oluşan lisanslı YPP grubu ve 140 kişiden oluşan kontrol grubunun katılımı ile çalışmamızda toplam 305 kişinin verileri değerlendirilmiştir. Yaş ortalamaları YPP grubunda 32,42 ± 9,6 ve kontrol grubunda 32,91 ± 9,8 olarak bulunmuştur. YPP grubunda %24,8 (n=41) kadın ve %75,2 (n=124) erkek YP pilotu bulunurken, kontrol grubunda ise %32,9 (n=46) kadın ve %67,1 (n=94) erkek katılımcı bulunmaktadır. Eğitim durumları incelendiğinde; YPP grubundaki pilotların %92,1'inin lise sonrası (üniversite ve lisansüstü) eğitim aldığı görülmüştür. YPP grubunda sigara içenlerin oranı %58,2 iken kontrol grubunda bu oran %43,6 olarak bulunmuştur (p 0,05). YP kazası öyküsü ile psikiyatrik tedavi geçmişi (p=0,013) arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Heyecan arama ve dürtüsellik özelliklerini incelediğimizde, YPP grubunun kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde yüksek puanlara sahip olduğu (p 0,05). Farklı sertifika seviyeleri arasında yaptığımız incelemelerde P2 sertifika sınıfının diğerlerine göre heyecan arayışı ve dürtüsellik puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür (SSS-V Toplam=22,33 ± 5,5, BIS-11 Toplam=65,88 ± 12,4). YPP ile kontrol grubu arasında yaptığımız korelasyon analizlerinin sonuçlarına göre; 'Dikkatte Dürtüsellik', 'Motor Dürtüsellik' ve 'Plan Yapamama' ile heyecan arama eğilimi arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür (p<0,05). 'Heyecan ve Macera Arama alt boyutu ile dürtüsellik düzeyi arasındaki ilişkiye baktığımızda sadece YP pilotları için anlamlı (p<0,05) bir ilişki olduğu görülmüştür. 'Deneyim Arama', 'Kısıtlanmama' ve 'Can Sıkıntısına Tahammülsüzlük' alt boyutları ile dürtüsellik düzeyi arasındaki ilişkiye baktığımızda ise her iki grupta da anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür (p<0,05). Sonuç: Çalışmamızdaki YPP grubunun heyecan arama ve dürtüsellik düzeylerinin kontrol grubuna göre daha yüksek olduğunu tespit ettik. Bu bize YP pilotlarının kazalara daha yatkın olabileceğini göstermektedir. Araştırmamız, YP pilotlarının heyecan arayışı ve dürtüsellik düzeylerinin kazalarla ve pilotların uçuş alışkanlıklarıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Heyecan arama eğilimi yüksek olan pilotlar, risk almaya daha istekli ve tehlikeli koşullarda uçmaya daha yatkın olabilirler. Dürtüsellik düzeyi yüksek olan pilotlar, uçuş sırasında dikkat eksikliği yaşayabilir ve kazalara yol açabilecek hatalara daha yatkın olabilirler. YP pilotlarının psikolojik ve davranışsal özelliklerinin uçuş güvenliğinde önemli rol oynayabileceği görülmektedir. Bu nedenle YP pilotlarının riskli davranışlarına ilişkin farkındalıklarının arttırılması ve bu davranışlarını kontrol altına alabilmeleri önemlidir. Anahtar Kelimeler: Yamaç Paraşütü Kazaları, Yamaç Paraşütü Pilotları, Heyecan Arama Davranışı, Dürtüsellik