Taşınabilir elektronik cihaz kullanımının çocuklarda yeme davranışına etkilerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ŞİŞLİ HAMİDİYE ETFAL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜLENT ALTUNTAŞ
Danışman: Güzin ZEREN ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GİRİŞ VE AMAÇ: İnternet ve multimedya cihazlarının kullanımı son yıllarda oldukça artmaktadır. Taşınabilir elektronik cihazlar (TEC) olan akıllı cep telefonları ve tabletlerin kullanımının yaygınlaşmasıyla hem çocukların hem de ebeveynlerin kullanım sürelerinin arttığı gözlemlenmektedir. Bu cihazların kullanımının çocukların beyin gelişimini, beslenme düzenini ve uyku düzenini etkileyerek iştahsızlık, obezite, davranış bozuklukları ve uyku bozukluklarına sebep olduğu düşünülmektedir. Çocukluk çağı beslenmesi toplum sağlığı açısından çok önemli bir role sahiptir. Erişkin dönem kronik hastalıkların oluşmasında çocukluk çağı yeme davranışları etkilidir. Çalışmamız, Aile Sağlığı Merkezimize başvuran, TEC kullanan 4-12 yaş aralığındaki çocukların sosyodemografik özelliklerini belirlemeyi ve yeme davranışı üzerinde TEC kullanımının etkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. GEREÇ VE YÖNTEMLER: Çalışmamız tek merkezli, tanımlayıcı, kesitsel, ve ankete dayalıydı. 15/04/2021-15/07/2021 tarihleri arasında herhangi bir nedenle İstanbul Esenyurt 7 No'lu Aile Sağlığı Merkezi 34.18.060 No'lu Aile Hekimliği Birimi'ne başvuran gönüllü çocuklar ve ebeveynleri ile yapılması planlandı. Çalışmamız 283 denekle yapıldı. Katılımcılara sosyodemografik özellikleri, TEC kullanımına yönelik sorular ve Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması Resul Yılmaz ve arkadaşları tarafından yapılmış 35 sorudan oluşan "Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi (ÇYDA)" soruları yöneltilmiştir. Anket, çocukların ebeveynleri ile yüz yüze görüşülerek doldurulmuştur. Verilerin analizinde SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. İstatistiksel olarak p<0.05 anlamlı kabul edilmiştir. BULGULAR: Çalışmamıza 283 çocuk ve ebeveyni katıldı. Çocuk ebeveyni olarak 209 (%73.9) anne sorularımızı cevapladı. Çocuklardan 149 (%52.7) 'u erkekti. Okul çağında olan 111 (%39.2), okul öncesi çağda olan 110 (%38.9) ve erken adolesan yaşta olan 62 (%21.9) çocuk vardı. Akıllı telefon (n=168 [%35.6]) en çok tercih edilen TEC iken, 161 (%56.9) çocuk TEC'i 2 saatten fazla kullandı. Yemek saatlerinde TEC kullananların oranı 107 (%37.8) ve sabahtan akşama kadar kullananların oranı 197 (%69.6) idi. En fazla 131 (%35.9) çocuk kahvaltı öğününde TEC kullanmıştır. Çalışmamıza okul öncesi, okul ve erken adolesan dönem yaşlarında çocuklar katıldı. Erken adolesan yaştaki çocuklarda ÇYDA alt faktörlerinden olan Gıda Heveslisi (GH), Duygusal Aşırı Yeme (DAY), Gıdadan Keyif Alma (GKA), Yemek Seçiciliği (YS) ortalama puanları anlamlı derecede daha yüksekti (p<0.05). Okul öncesi ve okul çağı çocuklarda Tokluk Heveslisi (TH), Yavaş Yeme (YY), Duygusal Az Yeme (DAZ) puanları yüksekti (p<0.05). Kız çocuklarda YY alt ölçeği erkeklere göre daha fazla idi (p<0.05). TEC ile 2 saatten fazla zaman geçirenlerde DAY alt ölçek puanı daha yüksekti (p<0.05). TEC ile sabahtan akşama kadar vakit geçirenlerde TH, YY, DAZ alt ölçek puanları daha fazla iken, YS ise TEC ile akşamdan uyku vaktine kadar vakit geçirenlerde daha fazla idi (p<0.05). Yemek saatlerinde TEC kullananlarda TH, YY, DAZ alt ölçek puanları yüksek iken, GKA ve YS ortalama puanları düşüktü (p<0.05). SONUÇ: TEC kullanımının çocukların yeme davranışını iştahsızlık yönünde etkilediğini saptadık.