Akut pankreatit geçiren hastalarda 1. ve 5. yılda diabetes mellitus gelişme oranları ve ilişkili faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YELDA KOÇYİĞİT
Danışman: Feray AKBAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Akut pankreatit; ekzokrin pankreasın asiner hücelerindeki enzimlerin yol açtığı hasar ve buna sekonder olarak ortaya çıkan inflamasyon ile karakterize bir klinik tablodur. Etyolojisinde en sık biliyer nedenler olmak üzere, alkol, hipertrigliseridemi, hiperkalsemi, ilaç ilişkili, otoimmün (Oİ), herediter/genetik ve anatomik anomalilerdir. Kendi kendini sınırlayan hafif pankreatik ödemden pankreatik nekroz, organ yetmezliği ve ölüme neden olan sistemik inflamasyona kadar ciddiyeti değişebilir. Geçirilmiş pankreatitin uzun dönem sonuçlarından biri de diabetes mellitus gelişimidir (tip3cDM dahil). Yapılan çalışmalar %15 hastada 1 yıl içinde DM geliştiğini ve 5. yılda bu oranın arttığını göstermektedir. Bazı hastalarda geçici hiperglisemi olup bozulmuş glukoz metabolizması gelişmektedir. Hastaların 1. Yılda bile kontrolü, DM gelişimi açısından büyük bir hasta oranını yakalayacaktır. Bu çalışmada akut pankreatit geçiren hastalarda 1. ve 5. yılda diabetes mellitus gelişme oranları ve ilişkili faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dahiliye Kliniği'nde 2016-2017-2018 yıllarında hastane yatışı olan ve dahil etme ve hariç tutma kriterlerine uyan 196 hasta alındı. Çalışmaya alınan hastaların dosyaları hastane intranet sistemi üzerinden tarandı ve araştırma parametreleri (yaş, cinsiyet, eşlik eden hastalıkları, yatış tarihi, akut pankreatit etyolojisi-alkol, biliyer, hipertrigliseridemi, hiperkalsemi, otoimmun, idiyopatik-, ciddi seyirli/nekrotizan olup olmadığı, AKŞ, HbA1c, üre, kreatinin, total kolesterol, LDL, TG, HDL, kalsiyum, ALT, AST, LDH, WBC düzeyleri, pankreas görüntülemesi (USG/BT/MR-MRCP) kaydedildi. Tanı anındaki Ranson kriterlerine göre ağırlık derecesi hesaplandı. E-nabızdan a.pankreatit nedenli yatış sonrası 1. ve 5. yıl sonunda KŞ (en az 3 değer ortalaması) ve HbA1c değerleri, anti-DM ilaç kullanıp kullanımı olup olmadığı taranarak kaydedildi. Bu verilerle yeni DM gelişim oranları belirlendi. Sonuçlar SPSS istatistiksel analiz yöntemiyle değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya 92 (%47.4) kadın, 102 (%52.6) erkek, toplam 194 hasta dahil edildi. Yaş ortalaması 39.9 ± 13.4 yıldı. %2.1 hastada 1. yılda, %10.8 hastada 5. yılda DM geliştiği tespit edilmiştir. 5. yıl sonunda DM gelişen ve gelişmeyen gruplar arasında hastaların yaşı, cinsiyet dağılımı, komorbid hastalık, etyoloji oranı, nekrotizan seyri, açlık kan şekeri, kalsiyum, AST, ALT, LDH, T. Kolesterol HDL, LDL, WBC anlamlı farklılık göstermemiştir. 5. yıl sonunda DM gelişen grupta Ranson Skoru, üre, kreatinin değeri, trigliserid, HbA1c, 1. ve 5. yıl HbA1c değeri 5. yıl sonunda DM gelişmeyen gruptan anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. 5. yıl sonunda DM gelişen ve gelişmeyen her iki grupta da 1. yıldan 5. yıla HbA1c anlamlı artmıştır. 1. yıldan 5. Yıla HbA1c değişimi (1. yıl/5. yıl HbA1c değişimi), 5. yıl sonunda DM gelişen grupta ortalama 0.70 mmol/mol iken diğer grupta 0.06 mmol/mol olup anlamlı olarak daha yüksektir. Sonuç: A. Pankreatit geçiren non-diyabetik hastalarda ilk 5 yıl içinde artan oranda yeni tanı DM geliştiği tespit edilmiştir. 5. yıl sonunda DM gelişimi için Ranson Skoru yüksekliği, üre, kreatinin, trigliserid, 1. Yıl HbA1c, 5. Yıl HbA1c değeri, 1. Yıl/5. Yıl HbA1c değişiminin risk oluşturduğu saptanmıştır. A.pankreatit geçiren hastalarda KŞ, HbA1c ve tüm metabolik sendrom parametrelerinin takibi erken tanı, tedavi ve ilişkili komplikasyonların önlenmesi/ötelenmesi açısından önem taşır.Anahtar Kelimeler: Akut Pankreatit, Diabetes Mellitus, Uzun Vadeli Komplikasyonlar