Aromataz inhibitörü tedavisi alan postmenopozal meme kanseri hastalarında osteoporoz gelişimini etkileyen biyokimyasal ve klinik risk faktörlerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖRKEM KIRAN
Danışman: Gökşen İnanç İMAMOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, adjuvan aromataz inhibitörü tedavisi alan postmenopozal hormon reseptör pozitif meme kanseri hastalarında kemik mineral yoğunluğu (KMY) değişimini değerlendirmek ve bu değişim ile ilişkili klinik, biyokimyasal, inflamatuvar ve nütrisyonel faktörleri araştırmaktır. Ayrıca prognostik nütrisyonel indeks (PNI) ve pan-inflamatuvar indeksin (PIV) KMY üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu retrospektif çalışmaya aromataz inhibitörü tedavisi alan 403 postmenopozal kadın hasta dahil edildi. Hastaların yaş, vücut kitle indeksi (VKİ), serum kalsiyum, fosfor, trigliserid, 25-hidroksivitamin D [25(OH)D], PNI ve PIV değerleri değerlendirildi. Tüm hastalarda tedavi başlangıcında ve birinci yıl sonunda lomber vertebra, femur boynu ve femur total bölgelerinde çift enerjili X-ışını absorbsiyometri (DXA) ile ölçülen kemik mineral yoğunluğu değerleri karşılaştırıldı. Ayrıca PIV için ROC analizi yapılarak kemik kaybını öngörme performansı değerlendirildi. Hastaların ortalama yaşı 60,4±9,1 yıl, ortalama VKİ değeri 30,2±5,5 kg/m² idi. Hastaların %93,3'ü letrozol, %6,5'i anastrozol ve %0,2'si eksemestan kullanmaktaydı. Ortalama PIV değeri 320,91±156,23, ortalama PNI değeri 45,09±20,93 olarak bulundu. Tedavi başlangıcında genel DXA değeri −1,4±1,07 iken birinci yıl sonunda −1,72±1,03'e geriledi ve lomber, femur boynu ile femur total T-skorlarında anlamlı azalma saptandı (p<0,001). Yaş ve VKİ ile KMY arasında anlamlı ilişki bulunurken, kalsiyum, fosfor, trigliserid ve 25(OH)D düzeyleri ile anlamlı ilişki saptanmadı. Gruplar arası karşılaştırmada letrozol ve anastrozol kullanan hastalar arasında anlamlı fark bulunmazken, grup içi analizlerde letrozol kullanan hastalarda lomber ve femoral bölgelerde daha belirgin kemik kaybı izlenmiştir (p<0,001). PIV ≥400 olan hastalarda başlangıç ve birinci yıl DXA değerleri daha düşük bulundu(p<0,05 ve p<0,001). ROC analizinde PIV'in kemik kaybını öngörmede en güçlü performansı femur total 1. yıl ölçümünde gösterdiği saptandı AUC (area under the curve) =0,797; %95 GA: 0,754–0,835; p<0,001; duyarlılık %83,33; seçicilik %75,58). PNI analizinde ise bazal DXA açısından fark bulunmazken (p=0,294), xi PNI<45 olan hastalarda birinci yıl DXA değerlerinin anlamlı olarak daha düşük olduğu görüldü. Aromataz inhibitörü tedavisi alan postmenopozal meme kanseri hastalarında bir yıllık izlemde KMY'de anlamlı azalma izlenmiştir. Yaş ve VKİ kemik yoğunluğu üzerinde belirgin etkiler gösterirken, yüksek PIV ve düşük PNI değerleri daha kötü kemik sonuçları ile ilişkili bulunmuştur. Bu bulgular aromataz inhibitörü ilişkili kemik kaybının yalnızca hormonal baskılanmaya bağlı olmadığını, sistemik inflamasyon ve nütrisyonel durumun da bu süreçte rol oynayabileceğini göstermektedir. Aromataz inhibitörü tedavisi planlanan hastalarda KMY'nin tedavi öncesinde değerlendirilmesi ve tedavi süresince izlenmesi önerilmektedir.