Obez ergenlerde yirmidört saatlik kan basıncı monitorizasyonu ile hipertansiyon değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELDA KILIÇ ÖZMEN
Danışman: Medine Ayşin TAŞAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Obezite, Dünya Sağlık Örgütü tarafından ''yağ dokusunda ve diğer organlarda sağlığı bozacak ölçüde anormal veya aşırı miktarda yağ birikmesi'' olarak tanımlanmıştır. Klasik kitaplara göre obezite "vücut kitle indeksinin (VKİ) yaş ve cinsiyete göre 95. persentil ve üzerinde olması" olarak tanımlanır. Obezite prevalansı erişkin dönemde olduğu gibi çocuklarda da hızla artmakta ve salgın bir hastalık olarak tanımlanmaktadır. Obezite belirgin derecede artmış hastalık ve ölüm ile ilişkili olduğu için günümüzde önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Çocukluk çağı hipertansiyonlarında hedef organ hasarını en aza indirebilmek için obezitesi olan çocuk ve ergenlerde erken dönemde kan basıncı yüksekliklerinin tespit edilmesi önemlidir. Bu çalışmada anlık arteriyal kan basıncı ölçümleri ≤ 95 persentil olan obez ergenlerde ambulatuar arteriyal kan basıncı (AAKB) izlemi ile hipertansiyon (HT) varlığının değerlendirilmesi, vücut kitle indeksinin kan basıncı üzerine etkisinin araştırılması amaçlandı. İkincil amaç obez ergenlerde açlık kan şekeri (AKŞ), insülin, insülin direnci homeostatik model değerlendirmesi (HOMA-IR), total-kolesterol, trigliserid, düşük yoğunluklu lipoprotein-kolesterol (LDL-kolesterol), alanin amino transferaz (ALT), aspartat amino transferaz (AST) düzeylerinin değerlendirilmesidir. Araştırmaya 53 obez ve 41 sağlıklı ergen olmak üzere toplam 94 ergen dahil edildi. Yaşa ve cinsiyete göre VKİ persentili 95 persentil ve üzerinde olan olgular obez gruba dahil edildi. Obezitesi olan olguların üç kez yapılan anlık tansiyon ölçümleri boy, cinsiyet ve yaşa göre ≤ 95 persentil olanlar çalışmaya dahil edildi. Tüm obez ve kontrol grubundaki olguların sistolik ve diastolik kan basınçları, 20 dakikalık istirahattan sonra aynı sfingomanometre kullanılarak, aynı kişi tarafından sol kolun 2/3'ünü kaplayan manşon ile üç kez ölçüm yapılarak ve bu iv ölçümlerin ortalamaları alınarak hesaplandı. Ambulatuar arteriyal kan basıncı ölçümüne her sabah saat 10.00' da başlandı ve ertesi gün aynı saatte sonlandırıldı. Alet, 24 saatlik süre içinde 30 dakika ara ile ölçümler yapacak şekilde programlandı. Gece sistolik kan basıncı değerleri, gündüz sistolik kan basıncı değerlerinden <%10 oranında azalma olan olgular non-dipper olarak alındı. Olgulardan 12 saat açlıktan sonra sabah venöz kan örneği alındı; AKŞ, açlık insülin, total kolesterol, trigliserid, LDL- kolesterol, AST, ALT testleri kan örneklerinin alındığı gün hastanemiz laboratuarlarında çalışıldı, HOMA-IR hesaplandı. Araştırmada elde edilen veriler SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) sürüm 16,0 paket programı ile değerlendirildi; p<0,05 olması anlamlı olarak değerlendirildi. Çalışma grubunu oluşturan obez ergenlerin yaş ortalaması 13,7 ± 1,2 yıl (12-16), kontrol grubunun ise 14,3 ± 1,1 yıl (12-16) idi (p=0,595). Obez ergenlerin %43,4'ü, kontrol grubunun ise %48,8'i erkekti (p=0,603). Obez grubun kontrol grubuna göre AKŞ, insülin ve HOMA-IR düzeylerinin belirgin olarak daha yüksek olduğu saptandı (sırası ile, p<0,001; 0,001; <0,001). Obez grubun total kolesterol ve trigliserid değerleri kontrol grubuna göre daha yüksek iken LDL değerleri arasında istatistiksel anlamlı bir fark saptanmadı (sırası ile, p<0,001; 0,002; 0,620). Obez grubun ALT değeri, kontrol grubuna göre daha yüksek saptanırken AST değerleri arasında istatistiksel anlamlı bir fark saptanmadı (sırası ile, p<0,001; 0,330). Obez olguların anlık sistolik ve diyastolik kan basınçları ortalamaları sırasıyla 119,9 ± 8,4 ve 72,6 ± 8,8 mmHg iken, kontrol grubunun 113,3 ± 8,3 ve 65,7 ± 4,3 mmHg saptandı. İki grubun sistolik ve diyastolik kan basınçları ortalamaları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı idi (p<0,001). Obez ve kontrol gruplarının AAKB değerleri karşılaştırıldı. Obez olguların sistolik kan basıncı ortalaması 123,7 ± 5,9 mmHg, gündüz sistolik kan basıncı ortalaması 126,3 ± 5,5 mmHg ve gece sistolik kan basıncı ortalaması 106,7 ± 8,2 mmHg saptandı. Kontrol grubundaki olguların sistolik kan basıncı ortalaması 113,2 v ± 5,7 mmHg, gündüz sistolik kan basıncı ortalaması 117,0 ± 5,7 mmHg ve gece sistolik kan basıncı ortalaması 99,7 ± 3,5 mmHg olarak saptandı. Kontrol grubunun sistolik kan basınçları obez grubuna göre istatistiksel olarak daha düşük saptandı (p<0,001). Obez olguların diyastolik kan basıncı ortalaması 68,4 ± 5,5 mmHg, gündüz diyastolik kan basıncı ortalaması 71,5 ± 5,4 mmHg ve gece diyastolik kan basıncı ortalaması 61,0 ± 3,9 mmHg iken bu değerler kontrol grubunda sırasıyla 62,2 ± 2,6 mmHg, 65,0 ± 2,2 mmHg ve 59,0 ± 1,8 mmHg olarak saptandı. Kontrol grubunun diyastolik kan basınçları obez grubuna göre istatistiksel olarak daha düşük saptandı (sırasıyla, p<0,001; p<0,001; p<0,010). Obez olguların %7,5'inin (n=4) non-dipper olduğu saptanırken kontrol grubunda ise non-dipper olgu saptanmadı. Obez olgularda tam gün sistolik-diyastolik kan basıncı yükü ortalamaları sırasıyla %12,8 ± 4,4 ve 10,8 ±3,2 olup, kontrol grubunda sırasıyla 10,4 ±3,1 ve 9,3 ±2,8 olarak saptandı. Kontrol grubunun tam gün sistolik-diyastolik kan basıncı yükleri ortalamaları obez olgulara göre istatistiksel olarak daha düşük saptandı (sırası ile, p=0,004; p=0,022). Sonuç olarak, sıklığı giderek artan obezite çocuklarda önemli bir hastalık ve ölüm nedeni haline gelmiştir. Anlık kan basıncı ölçümleri < 95 persentil olan obez ergenlerde hipertansiyonu saptamak için AAKB ile olguların değerlendirilmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Böylece ambulatuar arteriyal kan basıncı ölçümü ile obez ergenlerde erken dönemde HT saptanarak ileri dönem komplikasyonları önlenebilecektir. Anahtar Kelimeler: Obezite, hipertansiyon, ambulatuar arteriyal kan basıncı, ergen