Diyabetik ayak hastalarında sağlık okuryazarlığı ile diyabetik ayak bilgi, tutum ve davranışı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ AVŞAR
Danışman: Tarık Eren YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Günümüzde diyabet sıklığı gittikçe artmaktadır. Tedavi seçeneklerinin de çoğalmasıyla hastaların DM süreleri ve buna bağlı gelişen komplikasyonların görülme oranı artmıştır. Uzun süreli kontrolsüz şeker düzeylerine nöropati ve iskemi zemininde enfeksiyonların eklenmesiyle diyabetik ayak yarası meydana gelir. Bu durum yüksek morbidite ve mortalite oranına sahiptir. Diyabetik ayak lezyonlu hastanın eğitimi, tedavisi, iyileşen ayağın korunmasındaki başarı hekim kadar hastanın sağlık okuryazarlığı ve hastalığına yönelik tutum ve davranışlarıyla da yakından ilgilidir. Bu çalışmada diyabetik ayak hastalarının sağlık okuryazarlığı seviyeleri ile diyabetik ayak bilgi, tutum ve davranışlarının karşılaştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Veriler 15.07.2022-15.01.2023 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyabetik Ayak Polikliniği'ne başvuran diyabetik ayak tanısı almış, çalışmaya katılmayı kabul eden hastalara yüz yüze anket yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Anketimiz sosyodemografik özellikleri içeren sorulardan, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32), diyabetik ayak bilgi ölçeği (DABÖ) ve ayak bakım davranış ölçeği (ABDÖ)'nden oluşmaktadır. Veriler SPSS programı ile uygun testlerle analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan 203 hastanın yaş ortalaması 64,63±10,84 olup %63,5'i ilköğrenim mezunu ve %77'si en az 10 senedir diyabet hastasıdır. Hastaların TSOY puan ortalaması 19,05±8,37 olup %77,8'i yetersiz sağlık okuryazarlığına sahiptir. DABÖ puan ortalaması 5 puan üzerinden 3,38±1,03, ABDÖ puan ortalaması ise 75 puan üzerinden 52,90±9,60 olarak bulunmuştur. Eğitim ve gelir seviyesinin sağlık okuryazarlığıyla, istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde ilişkisinin olduğu görülmüştür (p<0,001). Sağlık okuryazarlığının diyabetik ayak bilgi düzeyine ve ayak bakımı davranışına pozitif yönde etkisinin olduğu görülmüştür (p<0,001). Yaşın artmasının DABÖ ve TSOYÖ ile orta (p<0,001), ABDÖ ile zayıf düzeyde negatif yönlü ilişkisinin olduğu bulunmuştur (p=0,002). Ayrıca Wagner yara evresinin sağlık okuryazarlığının artmasıyla azaldığı, DM süresinin artması ile de arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç: Çalışmamızda diyabetik ayak hastaları arasında sağlık okuryazarlığı seviyesinin düşük olduğunu, sağlık okuryazarlığının diyabetik ayak bilgi düzeyini pozitif yönde etkilediğini, diyabetik ayak bilgi düzeyinin de ayak bakımı davranışını pozitif yönde etkilediğini tespit ettik. Ampute olmayan hastalarda yara evresinin artmasıyla ayak bakım davranışının kötüleştiğini saptadık. Birinci basamak sağlık hizmeti veren aile hekimleri, diyabetik ayak hastalarının yönetilmesinde son derece önemlidir. Hastaların sağlık okuryazarlığı, diyabetik ayak bilgi ve ayak bakım davranış düzeylerini belirleyip bunların artırılmasında kritik bir yere sahiptir. Anahtar kelimeler: Diyabetik ayak, sağlık okuryazarlığı, bilgi, davranış