Hekimlerde nöbet uygulaması, anksiyete ve sigara kullanımı arasındaki ilişki
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVİL AKSAY
Danışman: Velittin Selçuk ENGİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Hekimler, nöbetli çalışma düzeni, yüksek sorumluluk ve sürekli stres altında çalışan bir meslek grubu olarak ruhsal sağlık açısından önemli riskler taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, nöbet tutan hekimlerde anksiyete düzeyi ve sigara kullanım davranışı/nikotin bağımlılığı arasındaki ilişkinin kapsamlı biçimde değerlendirilmesidir. Nöbet sisteminin uyku bütünlüğü, sirkadiyen ritim ve stres yanıtı üzerindeki etkileri göz önünde bulundurulduğunda, anksiyete düzeyleri ve sigara tüketimi arasındaki karşılıklı etkileşimin daha net anlaşılmasına ihtiyaç vardır. Bu doğrultuda çalışma, hekimlerin nöbet yükünün ruhsal iyi olma hali ve nikotin bağımlılığı üzerindeki etkisini ortaya koymayı hedeflemektedir. Elde edilen bulguların nöbet düzenlemelerinin yeniden değerlendirilmesi, ruh sağlığını destekleyici müdahalelerin planlanması ve tütün kontrol stratejilerinin hekimlere özgü olarak geliştirilmesine katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız kesitsel, tanımlayıcı bir anket çalışmasıdır.Bu çalışma kapsamında 15.11.2025 ile 15.12.2025 tarihleri arasında İstanbul ilinde çalışmakta olan asistan ve uzman hekimlere araştırmacı tarafından hazırlanan çevrimiçi anket temelli veri toplama yöntemi ile katılımcılara Google Forms üzerinden uygulandı. Anket formunda sosyodemografik, mesleki ve mesai çalışma şekli verilerini içeren 13 soru sorulmuştur.Ayrıca nikotin bağımlılığını değerlendimek için 6 sorudan oluşan Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (FTND) ile anksiyete durumunu ölçmek için 21 sorudan oluşan Beck Anksiyete Ölçeği (BAI) kullanılmıştır. Verilerinin analizinde "IBM SPSS 27.0" programı kullanıldı. Çalışmada p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Araştırma için etik kurul onayı İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu'ndan 23.10.2025 tarihli E-80929729-000-292457129 sayılı yazı ile alındı. Bulgular: Çalışmaya 212 hekim dahil edilmiştir. Genel yaş ortalaması 32,28±6,74 yıldır. Katılımcıların %49,1'i erkek, %50,9'u kadındır. Toplamda hekimlerin %25,5'i uzman, %74,5'i asistan hekimlerden oluşmaktaydı. Çalışma düzeni açısından aile hekimlerinin büyük çoğunluğu sadece mesai ile çalışırken, cerrahi ve dahili branşlarda ağırlıklı olarak nöbet ve mesai, acil tıpta ise neredeyse tüm hekimler sadece nöbet düzeninde çalışmaktadır.Aylık nöbet sayısı en yüksek acil tıpta (8,05±0,64), en düşük aile hekimliğindedir (4,67±1,59). Erkeklerde sigara kullanım oranı %53,8, kadınlarda %38 olup cinsiyete göre fark anlamlıdır (p=0,02). Genel sigara kullanım oranı %45,8'dir. Branşlara göre sigara kullanımı aile hekimliğinde %28,6, cerrahi branşlarda %65,9, dahili branşlarda %42,1, acil tıpta %66,7'dir. Çalışma düzenine göre değerlendirildiğinde nöbet tutanlarda FTND medyanı 5, nöbet tutmayanlarda 2,5 olup bu fark anlamlıdır. Branşlara göre FTND puanları acil tıp 6, dahili branşlar 4, cerrahi branşlar 5 ve aile hekimliğinde 3,5'tir. Genel örneklemde BAI puanı 11,5'tir. Kadınlarda BAI medyanı 13, erkeklerde 9,5'tir; cinsiyete göre fark anlamlıdır. Branşlara göre BAI puanları aile hekimliği 9, cerrahi ve dahili branşlarda 11, acil tıpta 16 olarak bulunmuştur. Çalışma düzenine göre nöbet tutanlarda BAI medyanı 13, nöbet tutmayanlarda 8 olarak bulundu. Sigara kullananlarda BAI medyanı 14, kullanmayanlarda 9'dur. Sigara içenlerde BAI ile FTND puanları arasında pozitif yönde, zayıf düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon saptanmıştır (r=0,248; p=0,014). Sonuç: Sigara kullanım oranının toplum ortalamasına göre yüksek bir düzeyde bulunması hekimlerin mesleki stres, nöbet yoğunluğu ve düzensiz çalışma ritmine maruziyetinin belirgin olduğunu düşündürmektedir. Nikotin bağımlılığı açısından genel FTND ortalaması orta düzey bağımlılığa karşılık gelmekte, cerrahi ve acil tıp birimlerinde bu değerlerin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Nöbet tutan hekimlerde FTND puanlarının anlamlı biçimde artmış olması, sirkadiyen ritim bozukluğu ve nöbet yükünün bağımlılık davranışını etkilediğini desteklemektedir. Anksiyete değerlendirmesinde genel BAI puanı hafif düzey anksiyeteye karşılık gelmiş; kadın hekimlerde ve acil tıp çalışanlarında anksiyete düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Nöbet tutan hekimlerde anksiyetenin anlamlı olarak artmış olması nöbet uygulamasının ruhsal sağlık üzerindeki etkisini göstermektedir. Sigara içenlerde daha yüksek anksiyete düzeyleri ve FTND ile BAI arasında saptanan zayıf fakat anlamlı pozitif ilişki, nikotin bağımlılığı ve anksiyetenin birbirini karşılıklı olarak etkileyebildiğini düşündürmektedir. Ancak ilişkinin düşük düzeyde olması, anksiyetenin çok faktörlü bir yapıya sahip olduğuna işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Nöbet, Hekim, Anksiyete, Sigara Bağımlılığı, BAI, FTND