Sigara kullanan polikistik over sendromlu hastalarda sigara kullanımının metabolik ve hormonal değerlere etkisinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OĞUZ KAĞAN ERGİN
Danışman: Hüseyin YEŞİLYURT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Polikistik over sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen endokrin bozukluklardan biri olup; ovulatuar disfonksiyon, hiperandrojenizm ve polikistik over morfolojisi ile karakterizedir. Bu sendrom; insülin direnci, obezite, dislipidemi ve kardiyovasküler hastalık riskinde artış gibi önemli metabolik komplikasyonlarla ilişkilidir. Sigara kullanımı ise hem endokrin hem de metabolik sistemler üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilen, yaygın ve değiştirilebilir bir çevresel faktördür. Sigara içiminin, insülin duyarlılığı, lipid profili, androjen düzeyleri gibi parametreler üzerinde etkili olabileceği öne sürülmektedir. Ancak, sigara kullanımının PKOS'lu hastalarda hormonal ve metabolik profiller üzerindeki etkisini ortaya koyan çalışmalar sınırlıdır. Biz bu çalışmamızda sigara kullanan ve kullanmayan polikistik over sendromlu hastalarda sigara kullanımının metabolik (glukoz, insülin, HOMA-IR, lipid profili vb.) ve hormonal (LH, FSH, E2, total testosteron, DHEAS, SHBG vb.) parametreler üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçladık. Bu çalışmaya Sağlık Bakanlığı Üniversitesi Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı 28 Mayıs-2025-31 Ekim 2025 tarihleri arasında başvuran 18-40 yaş arası PCOS tanısı alan hastalar dahil edilmiştir ve toplamda 210 hasta (105 Sigara kullanan pcoslu hasta, 105 sigara kullanımı olmayan pcoslu hasta) prospektif olarak incelenmiştir. Diğer endokrin bozukluklar (Hipotiroidizm, Hipertiroidizm, Cushing Sendromu gibi), ağır kardiyovasküler hastalıklar (angina, miyokart infarktusu, ciddi kardiyovasküler hastalık olanlar), gebelik durumu olan veya emziren, sigara dışında hormon tedavisi, steroid veya diğer endokrin ilaç kullananlar, ciddi depresyon anksiyete veya psikiyatrik hastalık tanısı olanlar, geçmişte bariatrik cerrahi öyküsü olanlar,haftada 14 Üniteden fazla alkol tüketimi(1Ünite=10 ml saf alkol) olan hastalar çalışmaya dahil edilmemiştir. Sigara içen ve içmeyen PKOS'lu kadınlar arasında glukoz, insülin, HOMA-IR, total kolesterol ve trigliserid düzeyleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (tüm p > 0.05). Lojistik regresyon analizinde T3, estradiol (E2) ve HOMA-IR değişkenleri sigara içme durumunu tahmin etmede anlamlı bulunmamış olmakla birlikte, SHAP analizine göre HOMA-IR değeri sigara içme olasılığının belirlenmesinde en yüksek katkıyı sağlamıştır. Hormonal parametreler arasında yalnızca T3 düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmış (p = 0.029) ve bu fark sigara içen grupta T3 düzeylerinin daha yüksek olması şeklinde görülmüştür. Diğer hormonlar (androjenler, gonadotropinler, östrojen, progesteron, SHBG) açısından anlamlı fark bulunmamıştır. Sigara içme yükü (cut-off: 60 Adet×Yıl), özellikle LDL kolesterol düzeyleri üzerinde belirgin bir etkiye sahip olmuştur. Ayrıca, total kolesterol >180 mg/dL ve trigliserid >140 mg/dL kriterlerini karşılayan bireylerde, lipid bozukluğu riskinin her bir birim artışta %5 oranında yükseldiği belirlenmiştir (OR: 1.05). VKİ ≥ 25 olan PKOS'lu kadınlarda sigara içen bireylerde prolaktin düzeyleri daha düşük, HDL düzeyleri ise daha az bulunmuştur. Bu farklar istatistiksel olarak anlamlı olmamakla birlikte anlamlılığa yakın seyretmiştir (PROLAKTİN p = 0.106; HDL p = 0.130). Bu çalışma, sigara kullanımının PKOS'lu kadınlarda bazı hormonal ve metabolik parametrelerde değişimlere yol açabileceğini, ancak bu etkinin çoğu göstergede istatistiksel anlamlılığa ulaşmadığını ortaya koymuştur. Özellikle HOMA-IR ve LDL kolesterol düzeyleri üzerindeki eğilimler, sigara kullanımının PKOS'ta kardiyometabolik risk profilini olumsuz yönde etkileyebileceğini düşündürmektedir. Sigara içme süresi ve miktarının, lipid metabolizması ve insülin direnciyle ilişkili göstergeler üzerinde kümülatif etkiler oluşturabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Bulgular; PKOS yönetiminde sigara kullanımının sorgulanmasının ve yaşam tarzı düzenlemeleri kapsamında ele alınmasının önemini vurgulamaktadır. Daha geniş örneklemli, prospektif çalışmaların, sigaranın PKOS üzerindeki metabolik ve hormonal etkilerini daha net ortaya koyacağı düşünülmektedir.