Şizofreni tanısı almış bireylerde damgalamanın toplumsal işlevsellik, aktivite katılımı ve yaşam kalitesine etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, ERGOTERAPİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI ZEYNEP ŞAHİN
Danışman: Ayşe GÖKTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, şizofreni tanısı almış bireylerde kendini damgalamanın; toplumsal işlevsellik, günlük yaşam aktivitelerine katılım ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışma, DSM-5 tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı almış, Şehitkamil Devlet Hastanesi Toplum Ruh Sağlığı Merkezine kayıtlı ve araştırmaya gönüllü 82 birey ile yürütülmüştür. Veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Sosyo-demografik bilgi formu, semptom şiddetini değerlendirmek amacıyla Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Kendini Damgalama Ölçeği (KDÖ-H), Toplumsal İşlevselliği Değerlendirme Ölçeği (TİDO),Lawton & Brody Enstrümantal Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu (WHOQOL-BREF), ve bilişsel düzeyin tespiti için Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (MoCA) kullanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin dağılımı Shapiro-Wilk testi ile değerlendirilmiştir. Normal dağılım gösteren verilerde grup karşılaştırmaları için Bağımsız Örneklem t-Testi ve ANOVA; korelasyonlar için Pearson korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Normal dağılmayan verilerde ise Mann Whitney U, Kruskal Wallis ve Spearman korelasyon katsayısı tercih edilmiştir. Damgalamanın toplumsal işlevsellik, aktivite katılımı ve yaşam kalitesi üzerine etkisinin incelenebilmesi amacıyla çoklu doğrusal regresyon analizi modeli kuruldu. Bulgular: Kendini damgalama düzeyi ile yaşam kalitesi (r = -0.728), toplumsal işlevsellik (r = -0.567) ve günlük yaşam aktivitelerine katılım (r = -0.437) arasında anlamlı ve negatif yönlü ilişkiler bulunmuştur. Regresyon analizlerine göre KDÖ-H, WHOQOL-BREF puanının %53'ünü, TİDO'nun %32'sini ve Lawton & Brody puanın %19'unu açıklamaktadır. Katılımcıların çoğunun çalışmıyor olması (%65,9), düşük gelir düzeyine sahip olması (%45,1) ve hastalık süresinin uzun olması (%82,9'unun 6 yıl ve üzeri) kendini damgalama ile anlamlı ilişki göstermiştir. Sonuç: Kendini damgalamanın, şizofreni tanılı bireylerde yalnızca ruhsal sağlık alanı değil; aynı zamanda toplumsal işlevsellik, enstürmantal günlük yaşam aktivitelerine katılım ve yaşam kalitesinide etkilediği bulunmuştur. Çalışma bulgularımız kendini damgalama şiddetinin dikkate alınması gereken bir faktör olduğunu göstermiştir. Bu nedenle ruh sağlığı hizmetlerinde damgalama ile mücadeleye yönelik yaklaşımların desteklenmesi ve ele alınması büyük önem taşımaktadır. Bununla birlikte şizofreni tanılı bireylerde toplumsal işlevsellik, günlük yaşam aktivitelerine bağımsız katılım ve yaşam kalitesini etkileyen diğer faktörlerin incelendiği çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: şizofreni, kendini damgalama, yaşam kalitesi, toplumsal işlevsellik, günlük yaşam aktiviteleri