Ankilozan spondilitli hastalarda spinal nöropatik ağrı prevalansı ve uyku kalitesi üzerine etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TIP FAKÜLTESİ, FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA SOMA
Danışman: Taciser KAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızın amacı AS'li hastalarda gözlenen spinal ağrının herhangi bir kronik nosiseptif ağrıya göre daha fazla nöropatik özellik gösterip göstermeyeceğini belirlemek ve uyku bozuklukları ile nöropatik spinal ağrı arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Gereç-Yöntem: Prospektif olarak yapılan bu vaka-kontrol çalışması18-70 yaş arası Modifiye NewYork kriterlerine göre ankilozan spondilit (AS) tanısı almış, dahil edilme kriterlerini karşılayan ve vizüel analog ağrı skalasında (VAS) spinal ağrı şiddeti için en az 2 cm'i işaretleyen 146 hasta ile yaş ve cins eşleştirilmiş aynı sayıda 3 aydan daha uzun süreli, nosiseptif kaynaklı ağrı yaşayan kontrol bireyi dahil edilerek yapıldı. Katılımcıların demografik verileri (yaş, cinsiyet, boy, kilo, eğitim düzeyi, mesleki durumu) kaydedildi. Semptomların başlamasından itibaren geçen süre ve tanıdan itibaren geçen süre kaydedildi. Sabah tutukluğu süresi kaydedildi. Laboratuvar bulgularından ESH ve CRP (mg/L) değerleri kaydedildi. İlaç kullanımı [Non-Steroid Antiinflamatuar İlaç (NSAİİ), Hastalık Modifiye Eden Antiromatizmal İlaç (DMARD), Biyolojik ajan] sorgulandı. PainDETECT Sorgulama Formu ile nöropatik ağrı değerlendirmesi yapıldı. Hastalık aktivitesi, Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite indeksi (BASDAI) ve Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite İndeksi (ASDAS-CRP, ASDAS-ESR) ile değerlendirildi. Fonksiyonel durum Bath Ankilozan Spondilit Fonksiyonel İndeksi (BASFI) ile ölçüldü. Uyku bozukluğunun değerlendirilmesi amacıyla Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), yaşam kalitesinin değerlendirilmesi amacıyla Ankilozan Spondilit Yaşam Kalitesi İndeksi (ASQoL) ve yorgunluğun değerlendirmesi amacıyla Yorgunluk Şiddet Skalası (FSS) kullanıldı. Entezit noktalarının değerlendirilmesi amacıyla MASES entesit indeksi kullanıldı. Kontrol bireylerinin demografik verileri (yaş, cinsiyet, boy, kilo, eğitim düzeyi, mesleki durumu) kaydedildi ve painDETECT Sorgulama Formu ile nöropatik ağrı değerlendirmesi yapıldı. Hasta grubunda, nöropatik ağrı varlığına (painDETECT skor ≥ 13) karşılık gelen eşik spinal ağrı şiddetinin saptanması amacıyla Receiver Operating Characteristic (ROC) analizi uygulandı. Bulgular:Hasta ve kontrol grubunun demografik verileri benzerdi. Ağrı şiddeti bakımından 2 grup arasında fark yoktu (p=0.708). painDETECT skoru ise hasta grubunda anlamlı olarak yüksekti (p= 0.000). 76 (%52) hastada painDETECT skoru 12 ≥, 70 (%48) hastada painDETECT skoru 13 ≤ saptandı. Nöropatik ağrılı (NA) grupta kadın cinsiyetin anlamlı olarak daha fazla olduğu gözlendi (p = 0.033). Diğer demografik özellikler ve akut faz reaktanları bakımından 2 grup benzerdi. NA'lı grupta spinal ağrı şiddeti, hastalık aktivitesi ve yorgunluk şiddeti daha yüksek, fonksiyonel durum daha kötü, entesit indeksi daha yüksek, yaşam kalitesi ve uyku kalitesi düzeyi daha düşük saptandı. Regresyon analizinde painDETECT skorundaki değişkenliğin %30'unun BASDAİ skoru ile açıklanabildiği görüldü. Klinik değişkenlerin tamamının, PUKİ skoru ile pozitif korelasyon gösterdiği saptandı. Regresyon analizinde PUKİ skorundaki değişkenliğin %21'inin BASDAİ, %5'inin painDETECT skoru ile açıklanabildiği görüldü. Spinal ağrı şiddeti 10 cm.lik VAS üzerinde 5.6'yı aştığında ROC eğrisi 0.743 duyarlılık (%95 GA= 62.44-83.99) ve 0.618 özgüllük (%95 GA = 49.98-72.75) ile maksimum Youden indeksine ulaştı. Eğri altında kalan alan 0.728 (%95 GA = 0.646-0.810) idi. Sonuç: AS'li hastaların yarısında spinal ağrı nöropatik özellikler göstermiştir. Nöropatik ağrı (NA) başta hastalık aktivitesi olmak üzere hastalığa özgü klinik değişkenler ile ilişkilidir. Bu nedenle NA gelişmesini önlemek için yetkin bir tedavi gereği vardır. Ağrı şiddetinin yüksek olduğu hastalarda nöropatik bileşen aranmalı ve varsa buna yönelik tedavi seçenekleri dikkate alınmalıdır. Uyku bozuklukları ile NA arasında anlamlı bir ilişkinin varlığı söz konusu olmakla birlikte uyku kalitesindeki değişkenlik büyük oranda NA ile açıklanamamaktadır. Bu nedenle uyku kalitesi ile ilişkili farklı değişkenlerin aranması gereklidir. Anahtar kelimeler: Ankilozan spondilit, nöropatik ağrı, uyku kalitesi