Obezite polikliniğine başvuran hastalarda çay, kahve ve şekerli içecek tüketiminin antropometrik ölçümler ve metabolik parametrelerle ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HASAN GÖKALP
Danışman: Selma PEKGÖR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Obezite, metabolik sendrom bileşenleriyle sıklıkla birliktelik gösteren kronik bir hastalık olup beslenme alışkanlıkları bu ilişkide düzenleyici bir rol üstlenmektedir. Çay ve kahve tüketiminin metabolik parametreler üzerine etkisi literatürde tartışmalı sonuçlarla bildirilmişken, şekerli içecek tüketiminin adipozite ve kardiyometabolik risk üzerine olumsuz etkisi giderek artan kanıtlarla desteklenmektedir. Buna karşın bu üç içecek grubunun obez bireylerde antropometrik ve metabolik göstergelerle ilişkisini eş zamanlı olarak değerlendiren çalışma sayısı sınırlıdır. Bu çalışmada, obezite polikliniğine başvuran hastalarda çay, kahve ve şekerli içecek tüketim sıklığının BKİ, bel ve kalça çevresi gibi antropometrik ölçümlerle ve açlık glukozu, glikozile hemoglobin, lipid profili, kan basıncı gibi metabolik parametrelerle ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca bu içecek tüketim örüntülerinin cinsiyet ve obezite derecesine göre farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, kesitsel ve tanımlayıcı-analitik tasarımda retrospektif bir çalışma olarak planlanmıştır. Aralık 2023 – Kasım 2025 tarihleri arasında Konya Şehir Hastanesi Obezite Polikliniği'ne başvuran, 18 yaş ve üzeri, eksiksiz veri kaydı bulunan 300 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Gebe veya emziren kadınlar ile aktif kanser, kronik böbrek yetmezliği ve karaciğer hastalığı gibi ciddi sistemik hastalığı olan bireyler çalışma dışı bırakılmıştır. Sosyodemografik veriler, antropometrik ölçümler, metabolik parametreler ve içecek tüketim bilgileri retrospektif arşiv taramasıyla elde edilmiştir. Kategorik verilerin karşılaştırılmasında Pearson ki-kare testi, normal dağılım göstermeyen sayısal verilerin analizinde Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis H testleri, değişkenler arası ilişkilerin değerlendirilmesinde Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 22.0 yazılımıyla gerçekleştirilmiş; *p* < 0,05 değeri anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların ortanca yaşı 38 yıl olup %77,3'ü kadındı. Erkeklerde sigara, alkol ile çay ve kahve tüketimi, aspartat aminotransferaz ve alanin aminotransferaz düzeyleri kadınlara göre anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Kadınlarda ise obstrüktif uyku apne sendromu semptom varlığı, istirahat nabzı ve yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol düzeyi erkeklere kıyasla anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Morbid obez grupta diyastolik kan basıncı, açlık glukozu, glikozile hemoglobin ve trigliserit düzeyleri diğer gruplara göre anlamlı biçimde yüksek saptanmıştır. Çay ve kahveyi daha fazla tüketen bireylerde; BKİ, bel çevresi, morbid obezite oranı ve glikozile hemoglobin düzeyleri, bu içecekleri tüketmeyenlere kıyasla anlamlı derecede daha düşük bulunmuştur. Şekerli içecek tüketenlerde BKİ, bel ve kalça çevresi, sistolik ve diyastolik kan basıncı, total kolesterol, trigliserit ve glikozile hemoglobin düzeyleri anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır. Korelasyon analizlerinde BKİ ve bel çevresi ile metabolik parametreler arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Çay tüketim miktarı ile yaş, total kolesterol arasında pozitif korelasyon bulunurken kahve tüketim miktarı ile yaş arasında ise negatif yönde anlamlı korelasyon saptanmıştır. Sonuç: Şekerli içecek tüketimi hem adipozite hem de metabolik bozulma göstergeleriyle güçlü ilişki sergilemektedir. Çay ve kahve tüketiminin antropometrik ve metabolik parametrelerle karmaşık bir ilişki örüntüsü gösterdiği belirlenmiştir. Cinsiyete ve obezite derecesine özgü farklılıkların klinik değerlendirmede göz önünde bulundurulması gerektiği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Obezite, Şekerle Tatlandırılmış İçecekler, Kafein, Antropometri, Metabolik parametreler