Yaşlılarda ev kazası geçirme durumunun fiziksel ve bilişsel özellikler ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL PROF. DR. CEMİL TAŞÇIOĞLU ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OSMAN MEYDAN
Danışman: Seçil ARICA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Bu çalışma, 65 yaş ve üzeri bireylerde ev kazası geçirme durumunun sosyodemografik özellikler, fiziksel sağlık göstergeleri ve bilişsel işlevlerle ilişkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada, ev kazası riskini etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve bu bulguların yaşlı bireylerde kaza önleme stratejilerine katkı sağlaması hedeflenmiştir. GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırma, Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi Gaziosmanpaşa Hürriyet Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı, dahil edilme kriterlerini karşılayan ve çalışmaya katılmaya gönüllü 159 birey ile yürütülmüştür. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen sosyodemografik bilgi formu, Standardize Mini Mental Test (SMMT) ve Zamanlı Kalk ve Yürü Testi (TUG) kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analizi SPSS 25 programı kullanılarak yapılmıştır. Sürekli değişkenlerin dağılımı Kolmogorov Smirnov ve Shapiro–Wilk testleri ile değerlendirilmiştir. Normal dağılım gösteren değişkenler ortalama ± standart sapma (SS), normal dağılım göstermeyen değişkenler ise medyan (IQR) değerleri ile özetlenmiştir. Kategorik değişkenler frekans (n) ve yüzde (%) olarak sunulmuştur. Tüm istatistiksel testlerde anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. BULGULAR: Çalışmamız yaşları 65 ile 88 yıl arasında değişen toplam 159 gönüllü katılımcı ile yapılmıştır. Katılımcıların %52,8'inin erkek (n=84), %47,2'sinin kadın (n=75) olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların %17,6'sının (n=28) yalnız yaşadığı, %82,4'ünün (n=131) ise iki veya daha fazla kişiyle birlikte yaşadığı belirlenmiştir. Ev kazası geçirme durumuna göre katılımcıların TUG testi süreleri karşılaştırıldığında, ev kazası geçiren grubun ortalama test süresinin (12,2 ± 3,76 sn) ev kazası geçirmeyen gruba (10,26 ± 2,49 sn) göre anlamlı düzeyde daha uzun olduğu saptanmıştır (Z = 3,777; p<0.001). TUG testi için yapıan ROC (Receiver Operating Characteristic) eğrisi analiz sonucuna göre eğri altındaki alan (AUC) 0.686 olarak hesaplanmıştır (SE=0.045; p<0.001; %95 GA: 0.598–0.774). Bu değer, TUG testinin ev kazası geçirme olasılığını orta düzeyde ayırt edebildiğini göstermektedir. SMMT puanları açısından yapılan karşılaştırmada ise ev kazası geçiren grubun ortalama SMMT puanının (24,29 ± 4,47) ev kazası geçirmeyen gruba (26,01 ± 3,65) göre anlamlı olarak daha düşük olduğu belirlenmiştir (Z = -2,402; p=0.016). SMMT için yapılan ROC eğrisi analizinde eğri altındaki alan (AUC) 0.617 olarak hesaplanmıştır (SE=0.048; p=0.017; %95 GA: 0.524–0.711). Bu değer, SMMT puanının ev kazası geçirme olasılığını düşük düzeyde, ancak istatistiksel olarak anlamlı biçimde ayırt edebildiğini göstermektedir. Ev koşullarına göre ev kazalarında evin aydınlatma yeterliliği istatistiksel olarak anlamlı fark göstermiştir (p=0,032); kaydırmaz zemin bulunma durumu da anlamlı farklılık ortaya koymuştur (p=0,035). Univariete lojistik regresyon analizleri, yaş, TUG testi süresi, SMMT puanı, aydınlatma yeterliliği, yalnız yaşama, kaydırmaz zemin bulunmaması, görme kaybı, yürüme aracı kullanımı, yürüme güçlüğü, spor yapmama, karanlığa uyum güçlüğü, unutkanlık ve sakatlık değişkenleri ile ev kazası geçirme durumu arasında anlamlı ilişkiler ortaya koymuştur (p<0.05). SONUÇ: Bulgular, yaşlı bireylerde ev kazalarının önlenmesinde fiziksel kapasite, mobilite, yaşa bağlı fizyolojik değişimler, çevresel düzenlemeler ve günlük yaşam aktivitelerini etkileyen bilişsel durumların bütüncül olarak ele alınmasının önemini göstermektedir. Düzenli bilişsel ve fiziksel değerlendirmeler, güvenli ev ortamlarının sağlanması ve sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi temel stratejiler olarak öne çıkmaktadır. Sağlık profesyonelleri, aile bireyleri ve yerel yönetimlerin iş birliğiyle yürütülecek programların, yaşam kalitesini artırmada ve ev kazalarına bağlı morbidite ile mortaliteyi azaltmada etkili olacağı belirtilmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Ev kazası, Düşme, Yaşlılar, Bilişsel durum, Fiziksel durum