Nullipar, vajinal yoldan doğum yapan primipar ve multipar kadınların genital hiatus ve perineal body ölçümlerinin değerlendirilmesi

ÜLFET TEMELCİ

Nullipar, vajinal yoldan doğum yapan primipar ve multipar kadınların genital hiatus ve perineal body ölçümlerinin değerlendirilmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÜLFET TEMELCİ

Danışman: Keziban DOĞAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş ve Amaç :Pelvik Organ Prolapsusu pelvik tabanın destekleyici yapılarında bir zayıflık olduğunda, pelvik organların aşağı doğru inmesine ve en sonunda anatomik defektte neden olduğunda ortaya çıkar(1). Pelvik organ prolapsusu(POP); anterior vajinal duvar, posterior vajinal duvar, uterus (serviks) veya vajinal apeksten birinin ya da birden fazlasının pelvisten dışarıya doğru herniye olması olarak tanımlanmaktadır(2).POP-Q sistemi (Pelvic Organ Prolapse Quantification System–Pelvik Organ Prolapsusu Kantitasyon Sistemi), Uluslararası Kontinans Derneği (ICS – International Continence Society) tarafından 1995 yılından günümüze tüm dünyada kabul gören POP sınıflandırmas sistemi olarak kabul edilmiştir(3-4). Dış genital organların prolapsusunda, özellikle perineal gövde (PB) ve genital hiatusun (GH) ölçütleri Pelvik Organ Prolapsusu Kantifikasyon muayenesinde (POPQ) kullanılan ölçütlerdir(5). Vajinal doğum sayısı, müdahaleli doğum öyküsü (spontan, epizyotomi, forseps kullanımı, vakum ile doğum, perineal yırtıklar), gebelik, sigara kullanımı, kronik hastalıklar (astım,Koah), kronik kabızlık ve vücut kitle indeksi(VKI) pelvik taban bozukluklarına neden olabileceğinden Gh ve Pb ölçümlerini değiştirebilen risk faktörleridir(6). Gh dış üretral meatusunun ortasından himenin arka kenarına kadar, Pb ise himenin arka kenarı ile anal orifisin ortası arasındaki mesafedir(7). Bu çalışmanın amacı Türk toplumunda kadınlarda Gh ve Pb ölçümlerinin ortalamasını bulmak, vajinal doğum sayısı ile değişimini değerlendirmek, ölçümlerin değişimindeki diğer risk faktörlerini belirlemek ve ölçümlerin değişimi sonucunda ortaya çıkan vajinal fart ve tekrarlayan vajinit semptomlarının sıklığını belirlemektir. Gereç ve Yöntem:Çalışmamız prospektif kesitsel klinik çalışma şeklinde yapılmış olup, 1 Mart 2025- 1 Nisan 2025 tarihleri arasında Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği polikliniklerine başvuran 18-45 yaş arası hiç vajinal doğum yapmamış, tek vajinal doğum yapmış ve iki veya daha fazla vajinal doğum yapmış multipar 420 kadının dijital kumpas yardımı ile Gh ve Pb ölçümü yapıldı. Ayrıca vajinit sıklıkları ve vajinal fart semptomları sorgulandı. Bu hastaların demografik özellikleri sorgulanıp; yaş,Vücut Kitle İndeksi(VKİ), vajinal fart, tekrarlayan vajinit, kronik hastalıklar, müdahaleli doğum öyküsü, epizyotomi öyküsü, geçirilen cerrahiler ve aktif koit süresi sorgulanmıştır. Pelvik organ prolapsusu olan (sistosel, rektosel, entrosel ve uterin prolapsusu olan), 18-45 yaş aralığında olmayan, vajinal cerrahi öyküsü olan, sezaryen ile doğum yapan, gebelik sürecinde olan, üç doğumdan fazla vajinal doğum yapan ve Türk olmayan kadınlar çalışma dışı bırakılmıştır. Bulgular: Çalışma 18-45 yaş arası, çalışma kriterlerine uyan 420 kadın katılımcı ile yapılmış olup, elde edilen veriler değerlendirildi. Katılımcıların ortalama yaşı 30.35±7.65 olarak görüldü. Tüm katılımcıların ortalama Gh değeri 25.94±8.62 mm, Pb değeri 30.61±6.8 mm olarak hesaplandı. Multipar kadınların Gh değerleri, nullipar ve primipar hasta gruplarına göre anlamlı olarak yüksek bulundu. Primipar hastaların ise Gh değerleri nullipar hastalara göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p = 0.001, p 0.05). Gruplara göre Gh değerleri ortalama; nullipar kadınlarda 23,5±5,86 mm, primipar kadınlarda 26,4±6,97 mm ve multipar kadınlarda 37,42±12,1 mm olarak bulundu. Pb değerleri ise ortalama; nullipar kadınlarda 30,56±6,49 mm, primipar kadınlarda 31,09±7,42 ve multipar kadınlarda 30,24±7,53 mm olarak bulundu. VKI'nin Gh ve Pb üzerindeki etkisi değerlendirildiğinde; Gh ölçüm değerleri arasında istatistiksel orta düzeyde pozitif yönde bir ilişki (r = 0.346, p = 0.001), Pb ölçüm değerleri arasında da anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki saptandı (r = 0.316, p = 0.001). Olguların aktif koit süresi ile Gh ve Pb ölçümleri üzerindeki değerlendirildiği zaman; Gh arasında pozitif yönde, düşük düzeyde fakat anlamlı bir ilişki (r = 0.292, p = 0.001), Pb ile arasında da pozitif yönde ve düşük düzeyde anlamlı bir ilişki tespit edildi (r = 0.163, p = 0.001). Mediolateral epizyotominin ise Gh ve Pb ölçümleri üzerindeki etkisi değerlendirildiği zaman; Gh ölçümlerinde, epizyotomi yapılan ve yapılmayan gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark elde edildi (p = 0.001). Yapılmayan grupta Gh değeri daha yüksek olduğu görüldü. Pb ölçümlerinde ise epizyotomi yapılan ve yapılmayan gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı (p = 0.876). Farklı gruplar arasında tekrarlayan vajinit semptomları sorgulandığında; sık tekrarlayan vajinit geçiren kadınlar arasında, multipar kadınların diğer gruplara göre değerlerinin yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0.001; p<0.01). Vajinit geçirmeyen kadınlarda ise nullipar grubunun diğer gruplara göre yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0.001; p<0.01). Vajinal fart sorgulandığında ise; sık semptom yaşayanlarda multipar grubunun diğer gruplara göre yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0.001; p<0.01). Primipar kadın grubunun multipar kadın grubuna göre düşük olması istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0.001; p<0.01). Vajinal fart semptomu olmayan kadınlarda ise; nullipar kadın grubunun diğer gruplara göre yüksek olması istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0.001; p<0.01). Gh ve Pb ölçüm değerlerine göre vajinal fart ve tekrarlayan vajinit semptomlarını da sorguladık. Sık tekrarlayan vajinit yaşayan bireylerin Gh puan ortalaması (Ort. = 28,56 ± 9,66) anlamlı düzeyde daha yüksek bulundu. Pb karşılaştırılmasında ise; vajinit yaşamayan bireylerin Pb ölçüm ortalaması (Ort. = 31,28 ± 6,55) hem "nadir" yaşayan gruptan (Ort. = 27,76 ± 7,41) hem de "sık" yaşayan gruptan (Ort. = 29,92 ± 6,95) daha yüksek bulundu. Özellikle "vajinit yaşamayan" bireylerin Pb puanları, "nadir" vajinit yaşayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksektir (p = 0.005). Vajinal fart değerlendirmesinde; "sık" vajinal fart yaşayan bireylerin Gh ölçümü ortalaması (Ort. = 34,54 ± 12,19) anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Bu grup, hem "nadir" vajinal fart yaşayan gruba (Ort. = 25,68 ± 7,00; p = 0.001) hem de "yaşamayan" gruba (Ort. =23,97 ± 6,82; p = 0.001) kıyasla daha yüksek Gh ölçüm değerlerine sahiptir. Ayrıca "nadir" vajinal fart yaşayan bireylerin değerleri de "yaşamayan" gruba göre anlamlı düzeyde daha yüksektir (p = 0.017). Vajinal fart sıklığına göre genel Pb ölçüm değerleri incelendiğinde gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p = 0.393). Sonuç:Çalışmamızın sonucunda Türk toplumunda Gh ortalama değer 25.94±8.62 mm, Pb ortalama değer 30.61±6.8 mm bulundu. Gruplara göre Gh değerleri ortalama; nullipar kadınlarda 23,5±5,86 mm, primipar kadınlarda 26,4±6,97 mm ve multipar kadınlarda 37,42±12,1 mm olarak bulundu. Pb değerleri ise ortalama; nullipar kadınlarda 30,56±6,49 mm, primipar kadınlarda 31,09±7,42 ve multipar kadınlarda 30,24±7,53 mm olarak bulundu. Pb ve Gh ölçümleri, yaş, aktif koit süresi ve VKİ arttıkça artmaktadır. Gh değerleri normal doğum ve doğum sayısına göre değişmektedir. Birden fazla vajinal doğum yapmış kadınlarda Gh ortalaması tek vajinal doğum yapmış ve hiç doğum yapmamış kadınlara göre daha yüksektir. Tekrarlayan vajinit ve vajinal fart Gh boyutu arttıkça görülme sıklıkları daha yüksek bulunmuştur. Vajinit yaşamayan kadınların yaşayanlara göre Pb ölçümleri daha büyük görüldü. Pb ölçümlerinde ise vajinal fart yaşayanlar ve yaşamayanlar arasında anlamlı bir fark bulunmadı. Sonuçlara göre vajinal doğum ve doğum sayısının pelvik taban üzerinde değişikliklere neden olabileceği bulundu. Bu değişimlerle vajinal fart ve tekrarlayan vajinit semptomları ortaya çıkabileceği tespit edildi. Anahtar Kelimeler: Genital hiatus, Perineal body, tekrarlayan vajinit, vajinal fart, POP-Q (Pelvik Organ Prolapsusu)