Gebeliğin intrahepatik kolestazı tanısında fibrozis-4 ve fibrozis-5 indekslerinin prediktif rolünün araştırılması ve değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİCLE MUTEL GÜRER
Danışman: Zehra VURAL YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Gebeliğin intrahepatik kolestazı tanısında karaciğer hasarı belirteçleri olarak kullanılan indekslerin prediktif rollerinin araştırılması hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma retrospektif kohort olarak planlanmıştır. Çalışmaya 1 Kasım 2022 ile 1 Ocak 2025 arasında Ankara Etlik Şehir Hastanesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Polikliniklerine başvuran gebe kadınlar arasından, dahil edilme ve dışlama kriterleri değerlendirilerek 72 kolestaz tanılı gebe hasta ve 72 sağlıklı gebeliği olan hasta olacak şekilde toplam 144 hasta dahil edilmiştir. Hastaların rutin olarak alınan kan sonuçları taranmış olup hastalardan ek tetkik veya ek girişimsel işlem yapılmamıştır. Hastanemizin veri tabanı taranarak seçilen hastaların geçmiş kan sonuçları ve demografik bilgileri taranmıştır. Dahil edilen vakaların demografik verilerinden yaş, obstetrik öykü, gestasyonel haftası, vücut kitle indeksi (VKİ, kg/boy^2) ve obstetrik sonuçları (doğum haftası, doğumda fetal ağırlık, APGAR [A: Görünüm, P: nabız, G: Refleks, A: Kas tonusu, R: Solunum] skoru, mekonyum varlığı ve yenidoğan yoğun bakım ihtiyacı) da hastanenin hasta veri kayıtlarından elde edilmiştir. Çalışma için taranan laboratuvar parametreleri hasta grubu için tanı konulduğu zamandaki açlık safra asidi (ASA), platelet sayısı (Plt), aspartat aminotransferaz (AST), alanin aminotransferaz (ALT), albumin (Alb), alkalen fosfataz (ALP), gamma glutamil transferaz (GGT) ve bilirubin (BRB) testleridir. Kontrol grubu için benzer haftalarda alınan kan sonuçları taranarak karşılaştırılmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS 27.0 (Armonk, NY: IBM Corp.) ve MedCalc 15.8 (MedCalc Software bvba, Ostend, Belgium) istatistik paket programları kullanılarak yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmamızda 72 kolestaz tanılı hasta ve 72 sağlıklı gebe hasta olmak üzere toplam 144 hasta değerlendirilmiştir. Kolestaz grubunda ASA ortalaması 28,1 ± 25,6 olarak hesaplanmıştır. Araştırma ve kontrol grupları arasında yapılan karşılaştırmalarda demografik özellikleri, obstetrik öykü ve doğum şekli açısından anlamlı fark bulunmamıştır. Gruplar arasında APGAR değerleri açısından veya mekonyum boyalı amniyon mayi açısından anlamlı fark saptanmamıştır. Araştırma grubundaki gebelerin daha erken haftalarda doğum yaptığı saptanmış olup istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (37 0/7 vs. 39 1/7; p<0,001). Ayrıca gruplar arasında doğumdaki fetal ağırlık açısından da anlamlı fark bulunmuştur. CAPO ile indeksler karşılaştırıldığında yalnızca APRİ-1 (APRİ-1=0,9; p=0,038) ve APRİ-2 (APRİ-2=1,1; p=0,029) açısından gruplar arasında anlamlı fark izlenmiş olup, diğer indeksler açısından fark bulunmamıştır. Doğumda ek obstetrik özellikler açısından gruplar arasında fark izlenmiş olup hasta grubunda doğumda daha fazla ek özellik görülmüştür (%48,6). Hasta grubunda doğumda en sık görülen obstetrik özellikler preterm eylem (%33,3), gestasyonel diyabetes mellitus (%5,6) ve preeklampsi (%4,2) olup, IUGG (%2,8), EMR (%1,4), oligohidroamniyoz (%1,4), ve PPROM (%1,4) olarak bulunmuştur. Karaciğer fonksiyon testlerinden ALT, AST, ALP, GGT ve bilirubin araştırma grubunda anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca karaciğer hasarını gösteren APRİ-1, APRİ-2, Fibrozis-4, Fibrozis-5 ve GPR indeksleri araştırma grubunda anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Ancak kolestazı hafif ve şiddetli olarak sınıflandırılarak yapılan alt grup değerlendirmesinde bu indeksler açısından fark bulunmamıştır. ROC analizine bakıldığında en fazla tanısal gücü olan indeks APRİ-2 (AUC=0,909; Sensitivite %77,8; p<0,001) olarak bulunmuş olup en düşük tanısal gücü olan fibrosis-4 (AUC=0,63; Sensitivite %44,4; p=0,005) olarak bulunmuştur. Sonuç: Karaciğer hasarında kullanılan indeksler gebeliğin intrahepatik kolestazında anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. ALT veya APRI-2'nın tanısal gücü daha fazlayken, fibrozis-4'ün tanısal gücü sınırlıdır. GİK tanısında ve prognozunda noninvazif indekslerin kullanımını değerlendiren ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Gebeliğin İntrahepatik Kolestazı, Obstetrik Kolestaz, Fibrozis-5 indeksi, Karaciğer hasarı indeksleri, Karaciğer fonksiyon testleri