Psöriyatik artrit tanılı hastalarda sarkopeni ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GONCA CANAN DOĞAN TOSUN
Danışman: Tuba GÜLER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Psöriyatik artrit (PSA), periferal ve aksiyal tutulum ile seyreden; entezit, daktilit, cilt ve tırnak tutulumuna neden olan heterojen kronik inflamatuvar bir hastalıktır. Sarkopeni, yaşlanma ile iskelet kas kitlesinin ve kuvvetinin kaybı olarak tanımlansa da aktivite, kronik hastalık ve beslenmeyle ilişkili sekonder de gelişebilmektedir. Bu çalışmada PSA'lı hastalarda sarkopeni ve ilişkili faktörleri belirlemesini amaçladık. Ayrıca çalışmamızda PSA'lı hastalarda ultrasonografi (USG) yardımıyla rektus femoris, vastus intermedius ve kuadriceps kas kalınlıklarını değerlendirerek, sarkopeni tanısında USG'nin prediktif değeri olup olmadığını araştırmayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon polikliniğine PSA tanısıyla başvuran CASPAR kriterine göre en az 1 yıl önce PSA tanısı almış 18-65 yaş aralığında 54 hasta ve 55 sağlıklı kontrol alındı. Çalışmaya nörolojik hastalığı, kalça çıkığı, ekstremite deformitesi, eklem artroplastisi, elde artrit ve deformitesi, lomber stabilizasyonu, çalışmaya katılamayacak kadar kognitif bozukluğu, cihazın ölçüm yapamayacak kadar kilosu olanlar ve çalışmaya katılmayı kabul etmeyenler dahil edilmedi. Hastaların demografik verileri, ilaç kullanım öyküsü, romatolojik hastalık öyküsü, PSA tanı konulma zamanı, hastalık süresi, sistemik tutulum, kronik hastalıkları, sigara kullanımı, kilo ve boy, CRP, ESH, D vitamini değerleri ve düşme öyküsü kaydedildi. Hasta ve kontrollerin el kavrama kas gücü ölçümü ve 4 m yürüme hızı testi yapıldı, kol ve baldır çevreleri ölçüldü. USG ile dominant ve non dominant rektus femoris, vastus intermedius ve kuadriceps kas kalınlıkları ölçüldü. Tüm vücut kas ölçümü dual enerji X ışını absorpsiyometrisi (DEXA) ile yapıldı. Sarkopenide yaşam kalitesi ölçeği (SARQoL), tinneti denge ve yürüme testi, hastane anksiyete ve depresyon ölçeği (HADS) uygulandı. PSA tanılı hastaların hastalık aktiviteleri; PSAID12, DAS 28, BASDAI, DAPSA ve cilt lezyonları PASI ile değerlendirildi. Bulgular: PSA'lı hastaların yaş ortalaması 46,5 ± 10,93 ve kontrollerin 48 ± 11,30 idi. Gruplar arasında yaş, cinsiyet, meslek, eğitim durumu, antropometrik ölçümler açısından anlamlı farklılık izlenmedi. PSA'lı hastaların ortalama hastalık süresi 10,24±10,28 yıldı. Hastaların 24'ünde (%44) aksiyal tutulum, 30'unda (%56) oligoartiküler tutulum mevcuttu. PSA'lı hastaların dominant ve non-dominant el kavrama kas gücü, 4 metre yürüme hızı testi, SARQoL testi ortalaması daha düşüktü (p<0,05). Tinetti yürüme testi PSA'lı hasta grubunda daha düşüktü. HADS sonuçlarında her iki grup arasında fark yoktu. PSA'lı 33 (%61,1) hastada ve kontrol grubunda 13 (%23,6) sağlıklıda olası sarkopeni saptandı. PSA'lı 22 (%40,7) hastaya ve kontrol grubundan 12 (%21,8) sağlıklıya sarkopeni tanısı konuldu. Sarkopeni tanısı alan PSA'lı hastaların sarkopeni ile ilişkili faktörlere bakıldı. Sarkopeni ile yaş, cinsiyet, ek hastalık, sigara, alkol, sedim, CRP, D vitamini, düşme öyküsü arasında ilişki saptanmazken, sarkopeni vücut kitle indeksi (VKİ) ve hastalık süresi ile ilişkili bulundu (p<0,05). Sarkopenik PSA'lı hastaların sağ baldır çevresi daha düşüktü. Ultrasonografik olarak sarkopeni tespit edilen hastalarda rektus femoris, vastus intermedius ve kuadriceps kas kalınlıkları kontrol grubundan daha düşük bulundu (p<0,05). Kasların kalınlık ölçümlerinin sarkopeni tanısında prediktif değerini incelemek için Receiver Operating Characteristic (ROC) analizi yapıldı. Sağ ve sol rektus femoris kası kalınlığı için kesim değeri 1,11 cm, duyarlılık %57, seçicilik %60 idi. Sağ vastus intermedius kası kalınlığı için kesim değeri 1,17 cm, duyarlılık %61 seçicilik %62; Sol vastus intermedius kası kalınlığı için kesim değeri 1,19 cm duyarlılık %63, seçicilik %62, Sağ kuadriceps kası kalınlığı için kesim değeri 2,31 cm, duyarlılık %68 seçicilik %69; sol kuadriceps kası kalınlığı için kesim değeri 2,32 cm, duyarlılık %68 seçicilik %62 olarak bulundu. Sonuç: Çalışmamızda PSA'lı hastalarda sarkopeni daha fazlaydı. Sarkopeni VKİ ve hastalık süresi ile ilişkiliydi; yaş, cinsiyet, ek hastalık, sigara, alkol, hastalık aktivasyonu, sedim, CRP, D vitamini, düşme öyküsü arasında ilişki yoktu. Sarkopenik grupta bilateral rektus femoris, vastus intermedius ve kuadriceps kas kalınlığında azalma tespit edildi. ROC analizi ile sarkopeni tanısı için kas kalınlığının kesim değerleri sağ ve sol rektus femoris için 1,11 cm, sağ vastus intermedius için 1,17 cm, sol vastus intermedius için 1,19 cm, sağ kuadriceps için 2,31 cm, sol kuadriceps için 2,32 cm bulundu. Çalışmamızdan çıkan sonuçlarla sarkopeni tanısında USG'nin kas kitlesini değerlendirmede uygun bir yöntem olabileceği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Psöriyatik artrit, romatizmal hastalık, sarkopeni, ultrasonografi