Opioid kullanım bozukluğu olan erkek hastalarda sirkadiyen tercihler ve uyku kalitesinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KONYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE DEĞERLİ AYKUT
Danışman: İkbal İNANLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Opioid kullanım bozukluğu (OpKB) yaygınlığı giderek artan, etiyolojisinde biyolojik, psikolojik, davranışsal ve sosyal etkenlerin rol aldığı, depreşme ve remisyon dönemleriyle seyreden genellikle kronik seyirli bir hastalıktır. Yapılan çalışmalarda sirkadiyen tercihler ve uyku bozukluklarının OpKB'nin başlamasıyla ve sürdürülmesiyle ilişkili olduğu bildirilmiştir. Bu çalışmanın amacı OpKB tanılı hastalarda sirkadiyen tercihleri ve uyku kalitesini değerlendirmek, kontrol grubuyla karşılaştırmak ve hastaların klinik özellikleriyle olan ilişkisini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 22.01.2024-01.04.2024 tarihleri arasında Konya Beyhekim Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi ve Eğitim Merkezi polikliniğine başvuran opioid kullanım bozukluğu tanısı olup remisyonda olan 100 erkek hasta ve madde kullanım öyküsü olmayan 100 sağlıklı gönüllü erkek katılımcı dahil edildi. Tüm katılımcılara; Sosyodemografik Veri Formu, Sabahlılık-Akşamlılık Ölçeği (SAÖ), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11 Kısa Formu (BDÖ), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D), Hamilton Anksiyete Ölçeği (HAM-A) uygulanmıştır. Ayrıca hastalara Madde Aşerme Ölçeği (MAÖ) uygulanmıştır. Çalışmaya sirkadiyen ritmi ve uyku kalitesini etkileyebileceği düşünülerek vardiyalı çalışan hasta ve kontroller alınmamıştır. Bulgular: Çalışmamızda hasta grubunun sirkadiyen tercihlerinde 8 kişinin sabahçıl, 35 kişinin akşamcıl ve 57 kişinin ise ara tip olduğu belirlenmiştir. Kontrol grubunun sirkadiyen tercih dağılımları ise 46 kişi sabahçıl, 16 kişi akşamçıl ve 38 kişi ara tip şeklindeydi ve hasta grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,01). Hasta grubunda tüm alt ölçekleri dahil PUKİ skorları kontrollere göre daha düşük bulunmuştur (gündüz işlev bozuklu için p<0,05, diğer alt ölçekler için p<0,01). Hasta grubunda HAM-A, HAM-D ve BDÖ skorları kontrollere göre daha yüksek bulunmuştur (tamamı için p<0,01). Hasta grubunda akşamcıl olanların MAÖ skorları daha yüksek bulunmuştur (p<0,01). Hastaların MAÖ skorları ile bağımlı değişkenlerin korelasyonu incelendiğinde eroin kullanımı olmadan geçen süre, BDÖ skoru, PUKİ skoru, HAM-D skoru ve HAM-A skoru ile MAÖ skorları arasında anlamlı ilişki olduğu belirlenmiştir (sırasıyla p<0,05, p<0,01, p<0,01, p<0,01, p<0,01). Sonuç: Çalışmamızda OpKB tanılı hastaların sağlıklı kontrollere göre sirkadiyen tercihlerinin daha fazla oranda akşamcıl olduğu, uyku kalitelerinin daha kötü olduğu, depresyon ve anksiyete belirtilerinin daha fazla olduğu, dürtüselliğin daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca akşamcıl olan hastaların olmayanlara göre uyku kalitesinin daha kötü olduğu, depresyon ve anksiyete belirtileri ve dürtüselliğin daha fazla olduğu ve daha fazla aşerme belirtileri yaşadığı saptanmıştır. Bu çalışmanın sonuçları; akşamcıl sirkadiyen tercihin OpKB'na yatkınlık sağlayabileceği ve özellikle uyku, dürtüsellik, depresyon ve anksiyete belirtilerinin şiddetini olumsuz etkileyebileceği ve aşerme başta olmak üzere bağımlılıkla ilişkili klinik belirtileri de olumsuz etkileyebileceği varsayımını desteklemektedir. Uzunlamasına yapılacak çalışmalar depreşmelerin oldukça sık olduğu OpKB'nu daha iyi anlamamızı ve daha etkin tedavi etmemize yardımcı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Opioid kullanım bozukluğu, sirkadiyen ritim, uyku kalitesi, aşerme.