Yatarak tedavi gören madde kullanım bozukluğu olan ergenlerin yürütücü işlevler ve sosyal biliş açısından normal kontroller ile karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE İPEK DOĞAN
Danışman: Özalp EKİNCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Madde kullanan ergenlerde yürütücü işlev ve sosyal biliş yeteneklerinin zayıf olduğu bilinmesine rağmen, her iki işlevin birlikte değerlendirildiği az sayıda çalışma mevcuttur. Araştırmamızda seçilmiş yürütücü işlev yetenekleri (planlama ve problem çözme, bilişsel esneklik, seçici dikkat, inhibisyon kontrolü, öğrenme, bellek, çalışma belleği) ve sosyal biliş yeteneği olarak emosyon tanıma, madde kullanan ergenler ile normal kontroller arasında karşılaştırılacaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırmamıza DSM-V'e göre MKB tanısı alan 38 erkek ergen ve benzer sosyodemografik özelliklere sahip 31 normal erkek kontrol dahil edildi. Tüm katılımcılar Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (ÇDŞG-ŞY) görüşmesi ve Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği-Gözden Geçirilmiş Formu (WISC-R) ya da Weschler Yetişkin Zeka Testi (WAIS) ile değerlendirildi ve katılımcılara Çocuklar için Depresyon Ölçeği (ÇDÖ), Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri (DSKE), Bağımlılık Profil İndeksi-Ergen Formu (BAPİ-E), Buss Perry Agresyon Ölçeği (BPAÖ), Conners Ana Baba Derecelendirme Ölçeği-48 (CADÖ-48), Çocuk ve Ergenlerde Davranım Bozuklukları için DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (T-DSM-IV-S) uygulandı. Katılımcılara nöropsikolojik test olarak Stroop Testi (ST), İz Sürme Testi (İST), Londra Kulesi Testi (LKT), Weschler Sayı Dizisi Testi (WSDT) ve Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) uygulandı ve her iki grubun tüm ölçek ve test puanları karşılaştırıldı. Bulgular: Olguların yaş ortalaması 16.4 ± 0.67 yıldır.MKB grubu ile kontrol grubu arasında yaş ve sosyoekonomik düzey açısından anlamlı fark bulunmadı. (p> 0.05) MKB grubunda tüm nöropsikolojik test parametreleri anlamlı olarak daha kötüydü. Uzun dönem madde kullanmak (3 yıldan fazla) NPT sonuçlarını etkilemedi ancak maddeye 14 yaşından önce başlamış olmak planlama, problem çözme ve bilgiyi işlemleme süresinde kötüleşme ile ilişkiliydi. DEHB komorbiditesi çalışma belleği performansını azaltırken, depresif bozukluk komorbiditesi test performanslarını etkilemedi. Artmış anksiyete düzeyi ile WSDT ileriye doğru dizi arasında negatif, LKT Süre, İST Bölüm B Süre ve İST Bölüm B-A Süresi arasında pozitif korelasyon bulundu. Ailesinde MKB tanısı olan katılımcılar bellek, öğrenme, çalışma belleği, planlama ve problem çözme gibi alanlarda anlamlı kötü performans gösterdi. DEHB etkisi kontrol edildiğinde, BAPİ-E ve BPAÖ puanları, WSDT ileriye doğru dizi puanı ile negatif anlamlı korelasyon gösterdi.. MANCOVA testine göre; eğitim düzeyi kovaryant olarak alındığında, maddeye başlama yaşının seçici dikkat, bilgi işlemleme, planlama ve problem çözme yetenekleri üzerine önemli bir etkisi olduğu bulundu. Agresyon artışı ile sosyal biliş yeteneği olan emosyon tanıma arasında korelasyon saptanmadı. Sonuç: Bildiğimiz kadarıyla bu çalışma yatarak tedavi gören MKB tanılı ergenlerin hem yürütücü işlevler hem de sosyal biliş açısından değerlendirildiği az sayıda çalışmadan biridir. Literatürdeki çalışmaların çoğuyla paralel olarak, MKB tanısı olan ergenlerin, normal kontrollere kıyasla bozulmuş yürütücü işlev ve sosyal biliş yeteneklerine sahip olduğunu bulduk. MKB tanılı ergenlerde yürütücü işlev ve sosyal biliş yetenekleri üzerine geniş örneklemli, uzunlamasına çalışmalara ihtiyaç vardır.