Bipolar bozukluğu olan hastalarda biyolojik ritmin algılanan sosyal destek, stresle baş etme ve tedaviye uyum ile ilişkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞÇE UÇGUN
Danışman: Emine ÖKSÜZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Bipolar bozukluk; tekrarlayan hipomani, mani ve depresif dönemlerle seyreden, remisyon döneminde normal duygu duruma sahip oluna bilinen, atak dönemlerinde bireyin sosyal ve mesleki işlevselliğinde bozulmaya ve yeti yitimlerine neden olan kronik seyirli bir duygu durum bozukluğudur. Bu araştırma bipolar bozukluğu olan hastalarda biyolojik ritim ile algılanan sosyal destek, stresle başa çıkma tarzları ve tedaviye uyum arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı nitelikteki bu araştırma, Ankara ilinde bulunan iki eğitim ve araştırma hastanesinin psikiyatri polikliniğinde Mart 2020-Şubat 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya bipolar bozukluğu olan 111 hasta dahil edilmiştir. Verilerin toplanmasında; Sosyodemografik Bilgi Formu, Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği ve Morisky Tedaviye Uyum Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizleri için Statistical Package for the Social Sciences 21.0 paket programından yararlanılmıştır. Sürekli değişkenler için aritmetik ortalama ± standart sapma, kategorik değişkenler için sayı ve yüzde ifadeleri kullanılmıştır. Ölçek ve alt ölçek puanlarının normallik dağılımları Kolmogorov Smirnov testi ile incelenmiştir. Değişkenler arası ilişkinin belirlenmesinde Pearson korelasyon analizi, değişkenler üzerindeki etkinin incelenmesinde çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. Analizlerde güven aralığı p<0,05 olarak kabul edilmiştir. BULGULAR: Araştırmada bipolar bozukluğu olan hastaların Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi toplam puan ortalaması 40,98±12,18 ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği toplam puan ortalaması 54,45±16,97 olarak bulunmuştur. Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği'nin "Kendine Güvenli Yaklaşım" alt ölçek puan ortalaması 1,84±0,75; "Çaresiz Yaklaşım" alt ölçek puan ortalaması 1,25±0,77; "İyimser Yaklaşım" alt ölçek puan ortalaması 1,72±0,64; "Boyun Eğici Yaklaşım" alt ölçek puan ortalaması 1,15±0,76 ve "Sosyal Destek Arama" alt ölçek puan ortalaması 1,84±0,80 dir. Morisky Tedaviye Uyum Ölçeği puanlarına göre tedavi uyumu %27'sinin (n=30) düşük, %36'sının (n=40) orta ve %37'sinin (n=41) yüksek derecedir. Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif korelasyon (p<0,01; r=-0,501) belirlenmiştir. Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeğinin, Kendine Güvenli Yaklaşım (p<0,01; r=-0,439), İyimser Yaklaşım (p<0,01; r=-0,399) ve Sosyal Destek Arama (p<0,01; r=-0,538) alt ölçekleri arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif bir korelasyon; Çaresiz Yaklaşım (p<0,01; r=0,631) ve Boyun Eğici Yaklaşımları (p<0,01; r=0,511) alt ölçekleri arasında istatiksel olarak anlamlı pozitif bir korelasyon saptanmıştır. Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi ve Morisky Tedaviye Uyum Ölçeği arasında istatistiksel olarak negatif bir korelasyon (p<0,01; r=-0,394) tespit edilmiştir. Yapılan çoklu regresyon analizleri sonucunda; algılanan sosyal desteğin (p<0,01) ve stresle başa çıkma tarzlarının (p<0,01) biyolojik ritim üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. SONUÇ: Araştırma sonuçlarına göre; bipolar bozukluğu olan hastaların biyolojik ritimlerinde orta düzeyde düzensizlik olduğu, algılanan sosyal desteğin iyi olduğu, stresleriyle başa çıkmada yetersiz olmadıkları ve çoğunluğunun tedavi uyumunun yüksek düzeyde olduğu bulunmuştur. Biyolojik ritmin algılanan sosyal destek, stresle başa çıkma ve tedaviye uyum ile ilişkisinin olduğu, ayrıca algılanan sosyal destek ve stresle başa çıkma tarzlarının biyolojik ritim düzenliliğini etkilediği saptanmıştır. Bu araştırmanın sonuçlarının bipolar bozukluğu olan hastaların biyolojik ritim düzenliliğinin korunmasına yönelik hemşirelik girişimlerinin, psikososyal yaklaşımların ve taburculuk eğitimlerinin planlanmasında yol gösterici olacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Bipolar Bozukluk, Biyolojik Ritim, Algılanan Sosyal Destek, Stresle Başa Çıkma, Tedaviye Uyum, Psikiyatri Hemşireliği