Ekran maruziyetinin 1-4 yaş arası çocukların dil gelişimi üzerine etkilerinin bayley-4 ölçeği ile değerlendirilmesi ve ebeveynlerin farkındalık, tutum ve davranışlarının incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KAYSERİ TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELANUR YILDIZ
Danışman: Ali Ramazan BENLİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç Bu çalışmanın amacı, erken çocukluk döneminde ekran maruziyeti ile dil gelişimi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi, Bayley Gelişim Ölçekleri – Dördüncü Baskı (Bayley-4) kullanılarak dil alanı skorlarının incelenmesi ve ebeveynlerin ekran kullanımına ilişkin bilgi, tutum ve davranışlarının çocukların ekran süresi ve dil gelişimi üzerindeki etkisinin araştırılmasıdır. Gereç ve Yöntem Tanımlayıcı kesitsel nitelikte planlanan bu çalışma, Ağustos 2025 – Ocak 2026 tarihleri arasında Kayseri Şehir Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniklerine başvuran 12–48 ay arası 151 çocuk ve ebeveynleri ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya nörogelişimsel, genetik, metabolik veya kronik hastalığı bulunmayan çocuklar dahil edilmiştir. Veri toplama amacıyla sosyodemografik özellikler ve ekran kullanım alışkanlıklarını içeren anket formu ile Ebeveyn Ekran Maruziyeti Bilgi, Tutum ve Davranış Anketi uygulanmıştır. Çocukların gelişimsel değerlendirmesi Bayley-4 kullanılarak yapılmış, dil gelişimi alıcı ve ifade edici alt ölçekler düzeyinde incelenmiştir. Veriler uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 12–48 ay aralığında toplam 151 çocuk dahil edilmiş olup çocukların yaş ortalaması 23,13±10,04 ay olarak saptanmıştır. Katılımcıların %52,3'ü erkek, %47,7'si kızdır. Araştırmaya katılan çocukların %58,8'inin günlük ≥1 saat ekran maruziyetine sahip olduğu belirlenmiştir. Günlük ekran süresi dağılımı incelendiğinde çocukların %27,2'sinin 0–30 dakika, %27,8'inin 30–60 dakika, %27,8'inin 1–2 saat ve %17,2'sinin 2 saatten fazla ekran maruziyetine sahip olduğu saptanmıştır. Bayley-4 değerlendirmelerinde genel dil gelişimi bazı çocuklarda korunmuş olmakla birlikte, ekran maruziyeti ile alıcı ve ifade edici dil alt ölçek puanlarında farklılıklar görüldüğü belirlenmiştir. Alt ölçek analizlerinin genel dil skorlarına göre daha duyarlı sonuçlar ortaya koyduğu görülmüştür.Ebeveyn özellikleri incelendiğinde ebeveynlerin %52,3'ünün günlük 1–2 saat, %18,5'inin 3–4 saat ve %5,3'ünün 5 saatten fazla ekran kullandığı belirlenmiştir. Ebeveyn ekran kullanım süresi arttıkça çocukların ekran maruziyetinin de artma eğiliminde olduğu saptanmıştır. Ayrıca ebeveynlerin ekran kullanımına ilişkin bilgi, tutum ve davranışlarının çocukların ekran süresi ile ilişkili olabileceği görülmüştür. Bunun yanında çocuk bakım şekli ve aile içi etkileşim özelliklerinin dil gelişimi ile ilişkili olabileceği gözlenmiştir. Sonuç: Erken çocukluk döneminde uzun süreli ve kontrolsüz ekran maruziyetinin dil gelişimi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceği düşünülmektedir. Bayley-4 alt ölçek değerlendirmeleri gelişimsel etkilenmelerin daha hassas biçimde ortaya konulmasına olanak sağlamaktadır. Ebeveyn farkındalığının artırılması ve ekran kullanımının süre, içerik ve ebeveyn eşliği açısından düzenlenmesi, çocukların sağlıklı dil gelişimini desteklemede önemli bir rol oynayabilir. Bu bulgular, birinci basamak sağlık hizmetlerinde ebeveyn danışmanlığı ve koruyucu hekimlik uygulamalarının güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Ekran maruziyeti, dil gelişimi, Bayley-4, erken çocukluk, ebeveyn tutumu