Evre 3 ve evre 4 kronik böbrek hastalığı olan hastaların tanı alma süreçlerinin analizi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SALİHA KÖSEOĞLU
Danışman: Fatih DEDE
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kronik Böbrek Hastalığı (KBH) zamanla ilerleyen, geri dönüşü olmayan, nefron kaybıyla seyreden, böbrek yapısında veya fonksiyonunda üç aydan daha uzun süreli anormallik olması ile karakterize bir hastalıktır. Kolay uygulanabilir tanı yöntemleriyle erken evrede saptanabilir ve ilerlemesi büyük ölçüde önlenebilir bir hastalık olmasına rağmen tanı sürecinde ve nefroloji uzmanına sevkinde sıklıkla geç kalınmaktadır. Hastaların nefroloji uzmanına geç sevk edilmesi, birçok farklı nedenin birleşimi sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu nedenler başlıca hasta kaynaklı nedenler, sağlık profesyonellerine bağlı yetersizlikler ve sağlık sistemine bağlı engeller gibi başlıklar altında açıklanmıştır. Elde edilen bulguların, toplumda KBH farkındalığını artırarak, risk gruplarının etkin biçimde taranması ve erken dönemde nefroloji takibine alınması süreçlerine katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Birinci basamak sağlık hizmetleri ile nefroloji uzmanları arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi, sağlık hizmetlerinin etkinliğini artıracaktır ve KBH'nin sağlık sistemine olan yükünü azaltacaktır. Gereç ve Yöntem: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Nefroloji 2 Polikliniğine 01.05.2025 ile 01.07.2025 tarihleri arasında başvuran Evre 3 veya Evre 4 kronik böbrek hastalığı tanısı olan 18 yaş ve üzeri 260 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırma verileri, hastaların poliklinik başvurusu sırasında gerçekleştirilen yüz yüze görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Ayrıca, muayene esnasında değerlendirilmek üzere hastane bilgi sistemi ve e-Nabız kayıtlarına erişim için onay veren bireylerin klinik verileri incelenerek çalışmaya dahil edilmiştir. Tanımlayıcı ilk istatistikler açık kaynak kodlu Jasp 0.18.3.0 paket programında yapılmıştır. İleri istatistikler ve çalışmada yer alan görselleştirmeler R version 4.3.2 programında yapılmıştır. Bulgular: Çalışmamızdaki hastaların %56,5'i erkek, %80'inden fazlası da 50 yaş ve üzerinde idi. Hastaların %93,8'inin en az bir eşlik eden kronik hastalığı olduğu saptandı. En sık eşlik eden kronik hastalıklar hipertansiyon (%66,1), diyabet (%51,2) ve koroner arter hastalığı idi. KBH tanısı almadan önceki son üç aylık dönemde en sık saptanan risk faktörünün ilaç maruziyeti olduğu ve vakaların %13'ünde NSAİİ ve analjezik ilaç kullanımı tespit edildi. Hastaların ilk KBH ön tanısı aldığı başvuru nedenleri sorgulandığında %47,6'sının rutin muayene, %45,3'ünün ise semptom varlığı ile başvurduğu saptandı. İlk başvurulan poliklinikler arasında iç hastalıkları poliklinikleri %31,5'lik oranla öne çıkarken, aile hekimliği başvuruları %9,6 ile sınırlı kaldığı görüldü. Semptom varlığı ile polikliniklere başvuran hastaların %72,8'inin şikayetlerinin başlangıcından itibaren ilk bir ay içerisinde poliklinik başvurusu yaptığı saptanmıştır. Nefroloji polikliniklerine sevk edilen hastaların %31,2'sinin bir ay içinde, %11,2'sinin 3–6 ay içinde, %4,6'sının ise 6 ay ve daha uzun sürede başvurdukları saptandı. Sevkten sonra nefroloji polikliniğine geç başvuru nedenleri arasında semptomları ciddiye almama (%10,8), sosyoekonomik engeller (%19,6), randevu bulamama (%15), kendi doktoruna bağlılık (%4,6) ve diyaliz korkusu (%2,3) öne çıktı. Hastalarının nefroloji polikliniğine ilk başvurularındaki ortanca GFH (%25-%75) değeri 49 bulundu. Hastaların %72,6'sının Evre 3, %2,6'sının ise Evre 4 aşamasında başvurduğu saptandı. İlk Böbrek Fonksiyon Testleri'nin (BFT) bozulduğu tarihteki Glomerüler Filtrasyon Hızı (GFH) ortanca değeri (%25-%75) 57 bulundu. Başvuru süresi ile GFH değişim oranları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p = 0.00191). Tanı alma sürecindeki gecikmelerin, böbrek fonksiyonlarındaki progresif kaybı hızlandırdığı ve GFH düzeylerinde anlamlı düşüşe neden olduğu tespit edildi. Sonuçlar: Çalışmamızda KBH hastalarının tanı alma süreçlerine ilişkin önemli bulgular elde edilmiştir. Hastaların polikliniklere geç başvuru nedenleri, başvuru süreleri, bu süreçteki böbrek fonksiyon kayıpları detaylı şekilde değerlendirilmiştir. Özellikle GFH düşüş hızının nefroloji polikliniğine başvuru süresiyle doğrudan ilişkili olduğu ortaya konmuştur. Bu bulgular toplumda KBH farkındalığının artırılmasının önemli olduğunu vurgulamaktadır. Aile hekimlerinin ulusal tarama programlarını etkin biçimde uygulayabilmeleri için kapsamlı eğitim programları düzenlenmeli ve bu süreç, sağlık otoriteleri tarafından sistematik olarak desteklenmelidir. KBH ile mücadelede erken tanı ve etkili yönetim açısından sağlık sisteminin bütüncül şekilde güçlendirilmesi ve aile hekimliğinin bu süreçte aktif bir rol üstlenmesi hayati öneme sahiptir.