İlkokul çağı çocuklarında davranış ve beslenme değişkenliklerinin antropometrik ölçümler üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA ÇETİN
Danışman: Gamze ÖZGÜRHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve amaç: Obezite, küresel boyutta önemli bir halk sağlığı sorunudur. Tüm dünyada fazla kiloluluğun ve obezitenin prevalansı giderek artmaktadır. Çocukluk çağı obezitesi yetişkinlikte de devam etme eğilimi olan, morbidite ve mortaliteyi etkileyen önemli bir sağlık sorunudur. Yanlış beslenme davranışları ve toplam ekran (televizyon, bilgisayar, tablet, telefon) karşısında geçirilen sürenin artmasının bir sonucu olarak fiziksel aktivite yetersizliği, obezitenin önde gelen sebeplerindendir. Bu çalışmada; ilkokul çağı çocuklarında davranış ve beslenme değişkenlikleri sorgulanarak, bunların, çocukların Vücut kitle indeksi Z skoru ile karşılaştırılması ve obeziteye etki eden risk faktörlerinin saptanması amaçlanmıştır. Materyal-metod: Çalışmaya İstanbul Eğitim Araştırma Hastanesi Tıbbi Araştırma Etik Kurulu'ndan etik kurulu onayı (Karar No: 1696) alındıktan sonra başlandı. Bu çalışma için İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nden alınan onay sonrası İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı, basit rastgele örnekleme yöntemiyle altı devlet okulu seçildi. 1 Mart 2019 ile 21 Mayıs 2019 tarihleri arasında bu okullarda eğitim gören 1. sınıftan 4. sınıfa kadar olan öğrenciler araştırmaya dahil edildi. Aynı zaman diliminde İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği ve Acil Polikliğine başvurup ilköğretim 1., 2., 3. Veya 4. Sınıf öğrencisi olan ve dahil edilme kriterlerini kapsayan çocuklar için aynı anket uygulandı. Okullara gidilerek öğrencilere anket formları dağıtıldı. Çalışmaya alınacak öğrencilerin velisinden onam alındı. Onam veren velilere çalışma anketi uygulandı. Okul idaresinin belirlediği günlerde çalışmaya alınan çocukların boy ve kiloları aynı kişi tarafından ölçülerek VKİ-Z skoru değerleri, DSÖ 2007 referansları kullanılarak hesaplandı. VKİ Z skoruna göre çocuklar; obez, fazla kilolu ve normal kilolu olarak gruplandırıldı. Anket iki kısımdan oluşmaktaydı. Anketin ilk kısmında çocukların davranışsal özellikleri (günlük toplam uyku süresi, günlük toplam ekran karşısında (TV, bilgisayar, tablet, telefon) geçirdiği süre, günlük ders çalışma süresi, günlük yemek öğün sayısı, haftalık dışarıda yemek yeme ya da dışarıdan sipariş vererek yemek yeme durumu, aileyle birlikte yemek yeme durumu, hızlı yemek yeme, rahatsız edici bir biçimde doyana kadar yemek yeme ve ekran karşısında yemek yeme durumu) sorgulandı. Anketin ikinci kısmında ise ailelere, çocukların beslenme tipini sorgulayan toplam 14 soru soruldu ve her sorunun cevabı, besinlerin obezojenik olup olmamasına (Tablo 3) göre ayrı ayrı puanlandı. Çocukların VKİ Z skoru sonuçları ile beslenme puanı karşılaştırıldı. Aynı zamanda anketin ilk kısmında sorgulanan yaşam tarzı alışkanlıkları da VKİ Z skoru ile karşılaştırıldı. Verilerin tanımlayıcı istatistiklerinde ortalama, standart sapma, medyan en düşük, en yüksek, frekans ve oran değerleri kullanılmıştır. Değişkenlerin dağılımı Kolmogorov Smirnov test ile ölçüldü. Nicel bağımsız verilerin analizinde Kruskal-Wallis, Mann-Whitney U test kullanıldı. Nitel bağımsız verilerin analizinde ki-kare test kullanıldı. Analizlerde SPSS 26.0 programı kullanıldı. Bulgular: Çalışmaya yaşları 5 yıl 7 ay ile 12 yıl 2 ay arasında değişen, yaş ortalaması 8,2±1,1 yaş olan toplam 1002 çocuk dahil edildi. Olguların %53,4'ü (n=536) kız, %46,5'i (n=466) erkekti. Çalışmamıza dahil edilen toplam 1002 çocuğun VKİ-Z skorları analiz edildiğinde %14,1'i obez (n=141); 24,4'ü fazla kilolu (n=244); %59,5'i normal kilolu (n= 597), %1,9'u zayıf (n=20) olarak saptandı. Obez, fazla kilolu ve normal kilolu olan gruplar arasında cinsiyet dağılımı anlamlı farklılık göstermedi (p=0.108). Obez olan grupta hastaların yaşı fazla kilolu ve normal kilolu olan gruptan anlamlı olarak daha düşükken, fazla kilolu ve normal kilolu olan grupta hastaların yaşı anlamlı farklılık göstermedi (p=0.001). Obez, fazla kilolu ve normal kilolu olan gruplar arasında uyku süresi, ders çalışma süresi, öğün sayısı, haftalık siparişle yemek yeme, aileyle birlikte yemek yeme, ekran başında yemek yeme anlamlı farklılık göstermedi (p=0.379, p=0.743, p=0.520, p=0.489, p=0.897, p=0.692). Obez ve fazla kilolu olan grupta ekran süresi normal kilolu olan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti (p=0.003). Obez ve fazla kilolu olan grup arasında ekran süresi anlamlı farklılık göstermedi. Obez ve fazla kilolu olan grupta hızlı yemek yeme ve rahatsız edici bir biçimde doyana kadar yemek yeme oranı normal kilolu olan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti (p=0.001, p=0.000). Obez ve fazla kilolu olan grup arasında hızlı yemek yeme oranı anlamlı farklılık göstermezken, obez olan grupta rahatsız edici bir biçimde doyana kadar yemek yeme oranı fazla kilolu olan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti (p=0.000). Obez, fazla kilolu ve normal kilolu olan gruplar arasında beslenme indeksi toplam puanı dağılımı anlamlı farklılık göstermedi (p=0.612). Obez, fazla kilolu ve normal kilolu olan gruplar arasında ,tam tahıllı besinlerle beslenme, günlük sebze, meyve yeme durumu; günlük süt, peynir tüketimi; haftalık fındık, kuru baklagil, kırmızı et, işlenmiş gıda, şekerli gazlı içecek, tatlı-çikolata tüketimi oranı dağılımı anlamlı farklılık göstermedi (p=0.675, p=0.305, p=0.631, p=0.195, p=0.972, p=0.649, p=0.165, p=0.652, p=0.074, p=0.103, p=0.243). Obez ve fazla kilolu olan grupta günlük yoğurt tüketimi ve haftalık balık tüketim oranı normal kilolu olan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü (p=0.021, p=0.004). Obez olan grupta haftalık fast food tüketimi fazla kilolu ve normal kilolu olan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti (p=0.013). Sonuçlar: Çalışmamızda ilkokul çağı çocuklarında obezite ve fazla kiloluluk sıklığı yüksekti. Obez ve fazla kilolu olan gruplarda hızlı yemek yeme ve rahatsız edici bir biçimde doyana kadar yemek yeme ve fast food tüketimi sıklığı normal kilolu olan gruba göre daha yüksekti. Obez ve fazla kilolu olan gruplarda yoğurt ve balık tüketimi sıklığı daha düşüktü. Aynı zamanda çalışmamızda obez ve fazla kilolu olan gruplarda ekran karşısında fazla zaman geçirme sıklığı da daha yüksek saptandı. Bu doğrultuda çocukların beslenme tipi ve davranışları erken dönemde olumlu yönde düzenlenirse, ileri yaşlarda ortaya çıkabilecek fazla kiloluluk ve obezite önlenebilir. Anahtar kelimeler: obezite, fazla kiloluluk, antropometri, beslenme, risk faktörleri, prevalans